Sağlık Bakanlığı ve AK Parti Grup Başkanlığı, sigara satışlarında elektronik yaş doğrulama sistemini içeren yeni bir yasa teklifi taslağı üzerinde çalışıyor. Edinilen bilgilere göre, market ve büfelerde sigara almak isteyenlerin 18 yaşını doldurup doldurmadığı QR kod ve dijital kimlik sorgulamasıyla kontrol edilecek. Amaç, hâlihazırda yasal olan 18 yaş sınırının denetimini sıkılaştırmak.
QR Kod ve Dijital Kimlikle Hızlı Denetim
Planlanan sistem kapsamında, satıcıların el terminali veya akıllı telefonları üzerinden çalışacak bir uygulama ile müşterinin kimlik bilgileri ve yaş verisi anlık olarak sorgulanabilecek. Uygulamanın, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü'nün (NVİ) veri tabanına entegre edilmesi öngörülüyor. Böylece satıcı, sigara satın almak isteyen kişinin yaşını QR kod okutarak saniyeler içinde doğrulayabilecek.
Halihazırda sigara satışında yaş sınırı 18 olarak uygulanıyor ancak denetimlerde, satıcıların kimlik kontrolü yapmakta zorlandığı veya göz kararıyla karar verdiği durumlar sıkça eleştiriliyor. Yeni sistemle bu keyfiliğin önüne geçilmesi ve cezai yaptırımların daha etkin uygulanması hedefleniyor.
Yasa Teklifi Hazırlığı ve Uygulama Süreci
AK Parti Grup Başkanlığı'na yakın kaynaklar, taslak metnin henüz hazırlık aşamasında olduğunu ve ilgili kurumların görüşlerinin alındığını belirtiyor. Teklifin önümüzdeki yasama yılında Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne sunulması bekleniyor. Sağlık Bakanlığı yetkilileri ise konuyla ilgili resmi bir açıklama yapmadı.
Uzmanlar, elektronik yaş doğrulama sisteminin özellikle kalabalık kentlerdeki market ve büfelerde denetim yükünü azaltacağını söylüyor. Ancak sistemin kişisel verilerin korunması açısından nasıl bir altyapıya sahip olacağı henüz netlik kazanmadı. Dijital kimlik sorgulamasının yalnızca yaş bilgisini mi yoksa daha fazla veriyi mi işleyeceği, taslak metnin netleşmesiyle ortaya çıkacak.
Sigara Tüketimiyle Mücadelede Yeni Adım
Türkiye'de sigara tüketimi uzun yıllardır kamu sağlığı politikalarının merkezinde yer alıyor. 2008'de yürürlüğe giren kapalı alanlarda sigara yasağı ve düz paket uygulaması gibi adımlar, tüketimi azaltmayı amaçlıyor. Son yıllarda elektronik sigara ve ısıtılmış tütün ürünlerinin yaygınlaşması, denetim mekanizmalarının güncellenmesi ihtiyacını gündeme getirmişti. Yaş doğrulama sistemi, bu çerçevede atılan yeni bir adım olarak değerlendiriliyor.
Sağlık Bakanlığı verilerine göre, 15 yaş ve üzeri nüfusta sigara kullanım oranı son yıllarda dalgalı bir seyir izliyor. Gençler arasında sigaraya başlama yaşının düşmesi, mevcut denetimlerin yeterliliği tartışmasını beraberinde getiriyordu. Elektronik doğrulama, özellikle 18 yaş altındaki bireylerin satış noktalarından sigara temin etmesini zorlaştırmayı hedefliyor.
Satıcılara Getirilecek Yükümlülükler
Taslağa göre, sigara satışı yapan işletmelerin belirlenen sisteme kayıt olması ve satış öncesinde doğrulama yapması zorunlu hale getirilecek. Sisteme uymayan veya denetimlerde ihlal tespit edilen işletmelere idari para cezası uygulanması planlanıyor. Ceza miktarları ve denetim sıklığına ilişkin ayrıntılar henüz kamuoyuyla paylaşılmadı.
Bazı büfe ve market sahipleri, sistemin maliyetli olabileceğini ve özellikle küçük işletmeler için ek yük getireceğini dile getiriyor. Buna karşın tüketici dernekleri, yaş sınırının etkin denetiminin gençleri tütün ürünlerinden koruyacağını savunuyor.
Toplumsal ve Sektörel Yansımalar
Elektronik yaş doğrulama sistemi, yalnızca sigara satışını değil, aynı zamanda tütün ürünlerinin perakende satışında dijital dönüşümü de gündeme getiriyor. Uygulamanın başarılı olması halinde benzer bir modelin alkollü içecek satışlarında da tartışılması muhtemel. Öte yandan, kişisel verilerin işlenmesi ve saklanması konusunda Kişisel Verileri Koruma Kurumu'nun (KVKK) görüşünün alınıp alınmadığı bilinmiyor.
Sistemin hayata geçmesi için önce yasa teklifinin Meclis'ten geçmesi, ardından ikincil mevzuatın ve teknik altyapının tamamlanması gerekiyor. Bu sürecin ne kadar süreceği ise belirsizliğini koruyor. Sağlık Bakanlığı'nın konuya ilişkin detaylı bir açıklama yapması bekleniyor.
