Modern kentleşme ve kapitalist üretim biçimleri, insanları beton yığınları arasında yaşamaya mahkum ederken, huzur ve sağlıklı gıdaya erişim giderek zorlaşıyor. Bu noktada toprak, hem işlenmek hem de şifa bulmak için yeniden keşfediliyor. Türkiye'de son yıllarda hızla yaygınlaşan kent bahçeleri, permakültür projeleri ve organik tarım girişimleri, insanların toprağa dönüş arayışının somut örnekleri arasında yer alıyor.
Betonlaşma ve kopuş
Hızlı nüfus artışı ve plansız kentleşme, tarım alanlarının yok olmasına neden olurken, insan-doğa bağını da zayıflattı. TÜİK verilerine göre, Türkiye'de 2000 yılında yüzde 65 olan kentsel nüfus oranı 2023'te yüzde 77'ye yükseldi. Bu süreçte tarım arazileri azalırken, gıda üretimi sanayileşti ve katkı maddeleriyle dolu paketli ürünler tüketim alışkanlıklarını domine etti. Uzmanlara göre bu durum, obeziteden diyabete pek çok sağlık sorununu tetikledi.
Toprağın şifası
Toprakla temasın sadece gıda üretimi değil, aynı zamanda ruh sağlığı üzerinde de olumlu etkileri olduğu bilimsel çalışmalarla kanıtlandı. Toprakta bulunan Mycobacterium vaccae bakterisi, seratonin üretimini artırarak mutluluk hissi veriyor. Bu nedenle ABD ve Avrupa'da yaygınlaşan 'toprak banyosu' (earthing) terapileri, Türkiye'de de ilgi görmeye başladı. Psikiyatrist Dr. Ayşe Yılmaz, “Toprakla uğraşmak, depresyon ve anksiyete belirtilerini azaltıyor. Aynı zamanda fiziksel aktivite sağlayarak genel sağlığı iyileştiriyor” dedi.
Siyasetin gündeminde toprak
Hükümet, son yıllarda 'Tarımda Milli Kalkınma' vizyonu kapsamında kırsal kalkınma desteklerini artırdı. Kırsalda yaşamı cazip kılmak için yapılan yatırımlar, genç nüfusun köylere dönüşünü teşvik ediyor. Ayrıca belediyeler, kent içi tarım alanları oluşturarak vatandaşların toprakla buluşmasını sağlıyor. İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin hayata geçirdiği 'Kent Bahçeleri Projesi' kapsamında 10 ilçede 100 dönüm alan vatandaşların kullanımına açıldı. Proje sorumlusu Ziraat Mühendisi Mehmet Özkan, “Amaç, hem gıda arzını artırmak hem de şehir insanının toprak özlemini gidermek” ifadelerini kullandı.
Ulaşılabilir gıda arayışı
Gıda fiyatlarındaki artış, sağlıklı beslenmeyi lüks haline getirirken, kendi sebze-meyvesini yetiştirmek isteyenlerin sayısı hızla artıyor. Pazar yerlerinde organik ürünlere olan talep yüksek, ancak fiyatlar erişimi zorlaştırıyor. Toprağa dönüş, bu noktada hem ekonomik hem de sağlıklı bir alternatif sunuyor. Evinde saksıda domates yetiştirenlerden, balkonunda biber ekenlere kadar geniş bir kitle bu eğilimin parçası.
Bağımsız değerlendirme
Betonlaşma ve kapitalist üretim ilişkileri, insanı doğadan kopardıkça toplumsal ve bireysel sağlık sorunları derinleşiyor. Toprağa dönüş arayışı, bireysel bir tercih olmanın ötesinde, sürdürülebilir bir yaşam için sistemik bir değişimin işareti. Bu eğilim, tarım politikalarından kent planlamasına, eğitimden sağlığa pek çok alanda dönüşümü zorunlu kılıyor.
