Sosyal Güvenlik Kurumu'nun (SGK), 18 yaş altında ana veya baba işyerinde geçen çalışmaları iptal etme uygulaması, binlerce sigortalının mağduriyetine yol açıyor. Uygulama kapsamında, küçük yaşta aile işletmesinde çalışan kişilerin sigorta günleri silinirken, emeklilik hakları tehlikeye giriyor. Sosyal güvenlik uzmanları, bu uygulamanın Anayasa'ya ve uluslararası sözleşmelere aykırı olduğunu belirterek, bir an önce kaldırılması gerektiğini vurguluyor.
Uygulamanın hukuki dayanağı tartışmalı
SGK, 5510 sayılı Kanun'un geçici maddelerine dayanarak, 18 yaş altında ana veya baba işyerinde geçen çalışmaları, "sigortalılık iradesi olmadığı" gerekçesiyle iptal ediyor. Ancak uzmanlar, bu uygulamanın yasal dayanağının zayıf olduğunu savunuyor. Sosyal Güvenlik Uzmanı Ali Duman, "SGK, fiili çalışma olmasına rağmen, kişinin o yaşta sigortalı olmaya iradesi bulunmadığını iddia ediyor. Oysa işveren ve sigortalı arasında akdedilen sözleşme geçerli. Ayrıca, aile işletmesinde çalışan çocukların kayıt dışı bırakılması, onları sosyal güvenlik şemsiyesinden mahrum ediyor" diye konuştu.
Mağduriyetler artıyor
Uygulama nedeniyle mağdur olanların sayısı her geçen gün artıyor. İstanbul'da yaşayan Ahmet Kaya, 1999 yılında 16 yaşındayken babasının tekstil atölyesinde çalışmaya başladığını ve sigortasının yatırıldığını belirtti. Kaya, "Yıllarca çalıştım, primlerim yattı. Geçen ay SGK'dan yazı geldi, 18 yaş altındaki günlerimin iptal edildiğini söylediler. Emekliliğime 3 yıl kalmıştı, şimdi 8 yıl daha çalışmam gerekecek" dedi. Benzer durumdaki binlerce kişi, SGK'nın kararına karşı dava açarken, yargı süreci yıllar alıyor.
Uluslararası sözleşmelerle çelişiyor
Türkiye'nin taraf olduğu ILO sözleşmeleri, çocuk işçiliğini yasaklarken, aile işletmesinde çalışan çocukları belirli şartlarla koruma altına alıyor. Uzmanlar, SGK'nın uygulamasının bu sözleşmelere aykırı olduğu görüşünde. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın konuya ilişkin herhangi bir düzenleme yapmaması ise eleştiriliyor. Sosyal Güvenlik Uzmanı Nilgün Yılmaz, "Devlet, hem çocuk işçiliğiyle mücadele edip hem de çalışan çocukların sigortasını iptal ederek çelişkiye düşüyor. Bu uygulama, çocuk işçiliğini önlemek yerine kayıt dışı çalışmayı teşvik ediyor" ifadelerini kullandı.
SGK'ya çağrı: Uygulamayı durdurun
Mağdurlar ve sosyal güvenlik uzmanları, SGK'ya seslenerek bu uygulamadan derhal vazgeçilmesini talep ediyor. Aksi halde, yüz binlerce kişinin mağduriyetinin daha da büyüyeceği uyarısında bulunuluyor. Uzmanlar, bu konuda acil bir yasal düzenleme yapılması gerektiğini belirtiyor. SGK'nın, kamu yararını gözeten bir yaklaşımla, 18 yaş altı çalışmaları iptal etmek yerine, fiili çalışmayı esas alan bir denetim mekanizması kurması öneriliyor. Aksi takdirde, Türkiye'nin sosyal güvenlik sisteminin güvenilirliği zedelenecek.
