Sayıştay'ın Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) üzerindeki denetim raporu, kurumun "bilimsel çalışmaları teşvik etmek" amacıyla ayrılan araştırma desteği ödeneğinin üç yıl boyunca kişisel harcamalar için kullanıldığını ortaya koydu. Raporda, destek ödeneğinden telefon kılıfı, kişisel gelişim kitabı, öykü-roman, akıllı saat, kulaklık ve vantilatör gibi ürünlerin alındığı belirtildi. Kamu kaynaklarının amacı dışında kullanımına ilişkin bulgular, akademik camiada ve kamu mali yönetiminde yeni bir tartışma başlattı.
Sayıştay Raporunun Detayları
Sayıştay denetçileri tarafından hazırlanan raporda, TÜBA'nın araştırma destekleri kaleminden yapılan harcamaların bilimsel araştırma projeleriyle ilişkilendirilemediği vurgulandı. Ödenekten alınan ürünler arasında telefon kılıfı, kişisel gelişim kitapları, öykü ve romanlar, akıllı saat, kulaklık, vantilatör ve takvim gibi kişisel nitelik taşıyan eşyalar yer aldı. Raporda, bu harcamaların üç yıl boyunca süreklilik gösterdiği ve kurumun iç kontrol sisteminin yeterince işletilmediği ifade edildi.
Sayıştay, kamu idarelerinin bütçe ödeneklerini belirlenen amaçlar doğrultusunda kullanması gerektiğini hatırlatarak, TÜBA yönetiminin bu harcamalar için gerekli gerekçeleri sunamadığını kaydetti. Raporda ayrıca, araştırma desteği ödeneğinin kullanımına ilişkin usul ve esasların net olmamasının denetimi zorlaştırdığı belirtildi. TÜBA'nın 2021-2023 yıllarını kapsayan denetim döneminde, söz konusu harcamaların toplam tutarına ilişkin kesin bir rakam verilmedi; ancak ödeneğin önemli bir kısmının amacı dışında kullanıldığı ifade edildi.
Kurumun Misyonu ve Kamu Kaynaklarının Kullanımı
TÜBA, 1993 yılında "bilimsel çalışmaları teşvik etmek, bilim insanlarının yetişmesine katkı sağlamak ve bilimin toplumda yaygınlaşmasını desteklemek" amacıyla kuruldu. Akademi, araştırma destekleri, ödüller ve yayın faaliyetleriyle Türkiye'de bilimsel üretimi artırmayı hedefliyor. Ancak Sayıştay raporu, kurumun temel misyonuyla bağdaşmayan harcamaların yapıldığını göstererek, kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanımı ilkesine aykırı bir tablo çizdi.
Kamu mali yönetimi uzmanları, bu tür harcamaların sadece mali bir usulsüzlük değil, aynı zamanda kurumsal güvenilirliği zedeleyen bir sorun olduğunu belirtiyor. TÜBA gibi saygın bir bilim kurumunun, ödeneklerini şeffaf ve hesap verebilir bir şekilde kullanması gerektiği vurgulanıyor. Sayıştay raporunun ardından, TÜBA yönetiminin konuya ilişkin bir açıklama yapıp yapmayacağı merak konusu. Öte yandan, benzer denetimlerin diğer kamu kurumlarında da sıkılaştırılması gerektiği yönünde çağrılar var.
Akademik ve Siyasi Yansımalar
Raporun kamuoyuna yansıması, bilimsel araştırma desteklerinin denetimi ve kamu kaynaklarının kullanımı konusunda daha geniş bir tartışmayı beraberinde getirdi. Muhalefet partileri, iktidarın bilim politikalarını eleştirerek, TÜBA'nın siyasi baskı altında olduğunu ve liyakatten uzaklaştığını savunuyor. İktidar kanadından ise henüz resmi bir açıklama gelmedi. Uzmanlar, Sayıştay raporlarının kamuoyuyla paylaşılmasının hesap verebilirlik açısından önemli olduğunu, ancak yaptırım mekanizmalarının güçlendirilmesi gerektiğini ifade ediyor.
Bu gelişme, aynı zamanda kamu idarelerinin bütçe disiplini konusunda ne kadar hassas olduğunu sorgulatıyor. Araştırma desteği gibi stratejik bir ödeneğin kişisel harcamalar için kullanılması, bilim insanlarının motivasyonunu da olumsuz etkileyebilir. TÜBA'nın itibarını yeniden tesis etmesi için şeffaf bir iç denetim süreci başlatması ve sorumlular hakkında gerekli işlemleri yapması bekleniyor. Sayıştay'ın bulguları, kamu mali yönetimi reformunun ve denetimlerin önemini bir kez daha gözler önüne seriyor.
