Sakarya'da bir zamanlar vazgeçilmez temizlik aracı olan ot süpürgeler, mesleğin son temsilcileri tarafından ayakta tutuluyor. Yaklaşık 70 kişinin kaldığı bu meslekte ustalar, çırak bulamamanın üzüntüsünü yaşarken, ürettikleri süpürgelerin “dünya döndükçe kullanılacağını” söylüyor. El yapımı ot süpürgeler, özellikle kırsal kesimde hala tercih edilirken, bu geleneksel zanaat yok olma tehlikesiyle karşı karşıya.
Mesleğin son temsilcileri
Sakarya'nın çeşitli ilçelerinde, özellikle kırsal mahallelerde ot süpürge üretimi yapan ustaların sayısı giderek azalıyor. Yusuf Manastır, 40 yılı aşkın süredir bu işle uğraştığını belirterek, “Eskiden her evde mutlaka ot süpürge vardı. Şimdilerde ise sadece 70 yaş civarında yaklaşık 70 kişi kaldık” diyor. Manastır, gençlerin bu mesleğe ilgi göstermediğini, çırak yetiştiremediklerini vurguluyor.
Üretim süreci ve zorluklar
Ot süpürgeler, genellikle darı bitkisinin saplarından özel bir teknikle bağlanarak üretiliyor. Her bir süpürgenin yapımı yaklaşık 20-30 dakika sürüyor ve tamamen el işçiliği gerektiriyor. Ustalar, hammadde temininin de giderek zorlaştığını ifade ediyor. Manastır, “Darı tarlaları azaldı, bu da işimizi zorlaştırıyor. Ama biz yine de üretmeye devam ediyoruz” şeklinde konuşuyor.
Talep hala var
Plastik süpürgelerin yaygınlaşmasına rağmen, doğal ve dayanıklı olması nedeniyle ot süpürgelere talep tamamen bitmiş değil. Özellikle köylerde, ahırlarda ve bahçelerde kullanılmak üzere sipariş verenler oluyor. Ustalar, ürettikleri süpürgeleri Sakarya çevresindeki pazarlarda satıyor. Manastır, “Dünya döndükçe bu süpürge kullanılacak. Doğal malzeme, hiçbir şey onun yerini tutamaz” diyerek mesleğin önemine vurgu yapıyor.
Kültürel miras endişesi
Sakarya Üniversitesi'nden kültürel miras uzmanları, ot süpürge yapımının somut olmayan kültürel miras kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor. Bu zanaatın kaybolmaması için tanıtım ve eğitim faaliyetlerinin artırılması çağrısında bulunuyorlar. Ustalar ise devlet desteği ve teşvik bekliyor. Manastır, “Bir zamanlar bu işle geçinen yüzlerce aile vardı. Şimdi sadece bir avuç insan kaldık. Gençlere öğretemediğimiz için üzülüyoruz” ifadelerini kullanıyor.
Sonuç olarak, Sakarya'da yaşatılmaya çalışılan ot süpürge zanaatı, hem kültürel bir miras hem de doğal yaşamın bir parçası olarak önemini koruyor. Ancak çırak bulunamaması ve hammadde sıkıntısı nedeniyle bu geleneksel meslek yakın gelecekte tamamen yok olma tehlikesiyle karşı karşıya.
