Yapay zekâ uygulamalarının sağlık sektöründe hızla yaygınlaşması, gelişmiş ülkelerde doktor başına düşen hasta sayısını azaltırken, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde sağlık hizmetine erişimdeki uçurumu derinleştirme potansiyeli taşıyor. Türkiye'de bin kişiye yaklaşık 2,4 doktor düşerken, bu oran OECD ortalaması olan 3,6’nın oldukça altında. Uzmanlar, yapay zekânın doğru politikalarla yönlendirilmemesi halinde kırsal ve dezavantajlı bölgelerdeki sağlık eşitsizliğini artırabileceği konusunda uyarıyor.
Yapay Zeka ve Sağlıkta Dönüşüm
Yapay zekâ, tıbbi görüntüleme, teşhis, ilaç geliştirme ve hasta takibi gibi alanlarda devrim yaratma potansiyeline sahip. Örneğin, yapay zekâ destekli radyoloji sistemleri, akciğer kanseri taramasında insan gözünün kaçırabileceği lezyonları yüksek doğrulukla tespit edebiliyor. Ancak bu teknolojilerin etkin kullanımı, güçlü bir dijital altyapı, nitelikli personel ve sürekli güncellenen veri setleri gerektiriyor. Türkiye'de büyük şehirlerdeki hastaneler bu altyapıya sahip olabilirken, Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerindeki birçok sağlık kuruluşu temel dijital araçlardan bile yoksun.
Eşitsizliği Artıran Faktörler
Yapay zekâ teknolojilerinin yüksek maliyeti, zaten kaynak sıkıntısı çeken kırsal sağlık kuruluşlarının bu araçlara erişimini kısıtlıyor. Aynı zamanda, yapay zekâ sistemlerinin eğitildiği veri kümeleri çoğunlukla büyük şehir hastanelerinden toplanıyor, bu da modellerin kırsal bölgelerdeki hasta profillerine uyum sağlamasını zorlaştırıyor. Sağlık Bakanlığı'nın 2023 verilerine göre, Türkiye'deki hastanelerin yalnızca yüzde 15'i yapay zekâ tabanlı bir sistem kullanıyor ve bunların neredeyse tamamı Ankara, İstanbul ve İzmir'de bulunuyor. Bu durum, teknolojik dönüşümün faydalarının coğrafi olarak yoğunlaşmasına yol açıyor.
Çözüm Önerileri ve Gelecek Perspektifi
Uzmanlar, sağlıkta yapay zekâ eşitsizliğini azaltmak için kamu-özel sektör iş birliğiyle düşük maliyetli, açık kaynak yapay zekâ platformlarının geliştirilmesi gerektiğini vurguluyor. Ayrıca, kırsal bölgelerdeki sağlık çalışanlarına yönelik dijital okuryazarlık eğitimlerinin artırılması ve yapay zekâ verilerinin çeşitlendirilmesi önem taşıyor. Dünya Sağlık Örgütü'nün 2024 raporunda, yapay zekâ teknolojilerinin adil dağılımının sağlanamaması halinde küresel sağlık eşitsizliğinin 2030 yılına kadar yüzde 40 oranında artabileceği belirtiliyor. Türkiye'nin bu dönüşümü, kapsayıcı politikalarla yönetmesi, hem sağlık hizmetlerinin kalitesini artıracak hem de sosyal adaleti pekiştirecektir.
