Avrupa Birliği'nin hızlı alarm sistemi RASFF (Gıda ve Yem için Hızlı Alarm Sistemi) tarafından yayımlanan bir bildirim, Türkiye menşeli bir zayıflama bitki çayının piyasadan toplatılmasına yol açtı. Bildirime göre, söz konusu çayda felç riskini artıran ve sinir sistemine zarar veren bir madde tespit edildi. Bu gelişme, Türkiye'de de Sağlık Bakanlığı'nı harekete geçirirken, ürünün tüm partilerinin toplatılması kararı alındı.
Zararlı madde nedir?
RASFF bildiriminde çayda bulunan maddenin "sibutramin" olduğu belirtiliyor. Sibutramin, iştah bastırıcı bir ilaç etken maddesidir ve kalp-damar hastalıkları, felç ve hipertansiyon riskini artırdığı gerekçesiyle 2010 yılında ABD ve AB'de yasaklanmıştı. Dünya Sağlık Örgütü de sibutraminin gıda takviyelerinde kullanılmasını yasaklıyor. Ancak bazı firmalar, zayıflama ürünlerine etkisini artırmak için bu maddeyi gizlice ekliyor.
Uzmanlar, sibutraminin özellikle yüksek tansiyon, kalp ritim bozukluğu ve inme riskini iki katına çıkardığına dikkat çekiyor. Ürünü kullanan kişilerde baş dönmesi, çarpıntı, göğüs ağrısı ve hatta felç vakaları raporlanmış durumda. Bu nedenle söz konusu çayı satın almış olanların derhal kullanmayı bırakması ve sağlık kuruluşuna başvurması öneriliyor.
Toplatma süreci
Türkiye Sağlık Bakanlığı, RASFF bildirimi doğrultusunda ürünün tüm serilerini toplatma kararı aldı. Bakanlık tarafından yapılan açıklamada, "Halk sağlığını korumak amacıyla söz konusu ürün piyasadan geri çekilmektedir. İşletmelerin ürünü raflardan kaldırması zorunludur. Tüketicilerin de bu ürünü satın almaması ve varsa iade etmesi gerekmektedir" denildi. Toplatma işleminin ilk etapta büyükşehirlerde başlatıldığı, kısa sürede tüm yurt geneline yayılacağı bildirildi.
Benzer vakalar ve denetimler
Türkiye'de zayıflama ürünlerinde yasaklı madde bulunması ilk kez yaşanmıyor. Son yıllarda Tarım ve Orman Bakanlığı ile Sağlık Bakanlığı, piyasada satılan bitkisel takviyelerde sık sık denetimler yapıyor. 2022'de yapılan bir denetimde, 15 farklı zayıflama ürününde sibutramin ve benzeri farmasötik etken maddeler tespit edilmişti. Uzmanlar, özellikle internet üzerinden satılan ürünlere karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor. Çünkü bu ürünler genellikle ruhsatsız ve denetimsiz olarak piyasaya sürülüyor.
Tüketicilere uyarılar
Tüketici dernekleri, vatandaşların zayıflama ürünü alırken mutlaka ürünün üzerinde T.C. Sağlık Bakanlığı onay numarası ve üretim izni olup olmadığını kontrol etmeleri gerektiğini belirtiyor. Ayrıca, ürün etiketinde 'doğal', 'bitkisel' gibi ifadelerin bulunmasının ürünü güvenli kılmadığına dikkat çekiliyor. Bildirilen çayın marka ve ismi henüz kamuoyuyla paylaşılmazken, ilerleyen günlerde Tarım ve Orman Bakanlığı'nın detaylı bir liste yayımlaması bekleniyor.
Bu olay, gıda takviyelerinin denetiminde uluslararası işbirliğinin önemini bir kez daha göstermiş oldu. RASFF sistemi sayesinde bir üye ülkede tespit edilen sorun anında diğer ülkelere bildiriliyor ve önlem alınıyor. Türkiye'nin de bu sisteme entegre olması, halk sağlığı açısından önemli bir avantaj sağlıyor.
