Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK), dijital yayın platformları HBO Max, Prime Video, Netflix ve Disney+'a idari para cezası uyguladı. Cezaların gerekçesi olarak 'LGBT propagandası', 'çocuk istismarı', 'müstehcenlik' ve 'şiddeti özendiren içerikler' gösterildi. Ancak uzmanlar, uygulanan 250 bin TL'lik cezaların bu platformların ciroları karşısında 'göstermelik' kaldığını ve caydırıcılıktan uzak olduğunu belirtiyor. RTÜK'ün kararı, ifade özgürlüğü ve içerik denetimi tartışmalarını yeniden alevlendirdi.
Cezaların Detayları ve Gerekçeleri
RTÜK, 6112 sayılı Kanun kapsamında yaptığı incelemeler sonucunda, söz konusu platformlarda yayınlanan bazı yapımların 'toplumun milli ve manevi değerlerine aykırı' olduğuna hükmetti. Kurul kararında, özellikle LGBT bireylerin yer aldığı hikayelerin 'propaganda' olarak nitelendirildiği, bazı sahnelerin 'çocuk istismarı' içerdiği iddiasına yer verildiği öğrenildi. Ayrıca, müstehcen içerikler ve şiddeti özendiren sahneler de ceza gerekçeleri arasında sayıldı. RTÜK, her bir platform için ayrı ayrı 250 bin TL idari para cezası uyguladı. Bu tutar, yasada öngörülen alt sınır olarak dikkat çekiyor.
Uzmanlar: Cezalar Caydırıcı Değil
Medya hukuku uzmanları, büyük küresel platformların milyarlarca dolarlık ciroları düşünüldüğünde 250 bin TL'lik cezaların sembolik kaldığını vurguluyor. Uzmanlar, 'Bu platformlar için bu cezalar, bir kahve parası niteliğinde. Asıl amacın içerik denetimi ise, cezaların caydırıcı olması için platform gelirlerine oranlı veya yayın durdurma gibi yaptırımlar uygulanmalı' değerlendirmesinde bulunuyor. Ayrıca, kararın gerekçesinde 'LGBT propagandası' gibi muğlak ifadelerin yer alması, ifade özgürlüğü açısından endişe verici bulunuyor. Sivil toplum kuruluşları, bu tür uygulamaların sansürü beraberinde getirebileceği uyarısında bulunuyor.
Platformlardan ve Kamuoyundan Tepkiler
Cezaların ardından platformlardan henüz resmi bir açıklama gelmedi. Ancak sektör temsilcileri, kararın uluslararası yayıncılık ilkeleriyle çeliştiğini ve Türkiye'deki dijital içerik ekosistemini olumsuz etkileyebileceğini ifade ediyor. Sosyal medyada ise #RTÜKekarşı ve #sansürehayır gibi etiketlerle tepkiler yükseliyor. Bazı kullanıcılar, cezaların 'göstermelik' olduğunu savunurken, bazıları da RTÜK'ün kararını desteklediğini belirtiyor. Konu, TBMM gündemine taşınması beklenirken, dijital içeriklerin denetimine ilişkin yasal düzenlemelerin gözden geçirilmesi gerektiği dile getiriliyor.
RTÜK'ün Yetkileri ve Tartışmalar
RTÜK'ün dijital platformlara yönelik denetim yetkisi, 2019 yılında yapılan yasa değişikliğiyle genişletilmişti. Bu yetki, başta ifade özgürlüğü savunucuları olmak üzere birçok kesim tarafından eleştirilmişti. Kurul, bugüne kadar çeşitli platformlara yönelik cezalar uyguladı, ancak bu cezaların miktarları ve gerekçeleri sürekli tartışma konusu oldu. Kararın, yaklaşan yerel seçimler öncesinde iktidarın muhafazakar seçmen tabanına mesaj verme amacı taşıdığı yorumları da yapılıyor. Öte yandan, RTÜK Başkanı Ebubekir Şahin, daha önce yaptığı açıklamalarda dijital platformların ' milli ve manevi değerlere' uygun yayın yapması gerektiğini vurgulamış, denetimlerin kararlılıkla süreceğini belirtmişti.
Sonuç: Denetim mi, Sansür mü?
RTÜK'ün bu son kararı, dijital içeriklerin denetiminde izlenen politikaların yeniden sorgulanmasına neden oldu. Cezaların caydırıcı olmaktan uzak olması, asıl amacın içeriklerin sansürlenmesi mi yoksa toplumsal değerlerin korunması mı olduğu sorusunu akıllara getiriyor. Küresel platformların Türkiye pazarındaki varlığını sürdürmek isteyeceği açık, ancak bu tür uygulamaların devamı halinde içeriklerin otosansüre uğraması kaçınılmaz görünüyor. İfade özgürlüğü ile toplumsal hassasiyetler arasında dengeli bir yaklaşımın benimsenmesi, hem hukuk devleti ilkesi hem de kültürel çeşitlilik açısından büyük önem taşıyor. RTÜK'ün bundan sonraki adımları, Türkiye'deki dijital yayıncılık ortamının şekillenmesinde belirleyici olacak.
