Türkiye'de uzun süredir depolanan radyoaktif atıkların güvenli bertarafı için yeni bir tesis kurulması planlanıyor. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, tesisin yerinin henüz kesinleşmediğini açıklarken, Ankara'nın Polatlı ilçesi öne çıkan iddialar arasında. İstanbul'da yıllardır çeşitli merkezlerde bekletilen radyoaktif atıkların da bu tesise taşınması hedefleniyor.
Bakanlık: Yer henüz belirlenmedi
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı yetkilileri, radyoaktif atık bertaraf tesisi için saha araştırmalarının sürdüğünü, ancak henüz resmi bir yer seçimi yapılmadığını bildirdi. Bakanlık, kamuoyunda dolaşan Polatlı iddialarına karşılık, "Tesisin nerede kurulacağı henüz belli değil. Bilimsel ve teknik kriterler doğrultusunda en uygun lokasyon belirlenecek" açıklamasını yaptı. Yetkililer, yer seçiminde jeolojik yapı, deprem riski, nüfus yoğunluğu ve çevresel etkilerin göz önünde bulundurulacağını vurguladı.
Türkiye'de radyoaktif atıklar, tıbbi cihazlar, sanayi uygulamaları ve nükleer araştırma faaliyetleri sonucu ortaya çıkıyor. Bu atıkların bir kısmı lisanslı geçici depolama tesislerinde tutuluyor. Özellikle İstanbul'da Çekmece Nükleer Araştırma ve Eğitim Merkezi'nde (ÇNAEM) ve çeşitli hastanelerin radyoloji birimlerinde biriken atıklar, yıllardır uygun bertaraf yöntemi bekliyor. Uzmanlar, düzenli bir bertaraf tesisinin kurulmaması durumunda çevre ve halk sağlığı açısından risk oluşabileceğini belirtiyor.
Polatlı iddiaları ve tepkiler
Ankara'nın Polatlı ilçesinde böyle bir tesis kurulacağı yönündeki iddialar, yerel halk ve çevre örgütleri arasında endişe yarattı. Polatlı Ziraat Odası ve çeşitli sivil toplum kuruluşları, tarım arazilerinin ve yerleşim yerlerinin yakınında radyoaktif atık tesisi istenmediğini dile getirdi. Konuyla ilgili henüz resmi bir ÇED (Çevresel Etki Değerlendirmesi) süreci başlatılmadı. Bakanlık, herhangi bir yatırım öncesi ÇED raporu alınacağını ve kamuoyunun bilgilendirileceğini taahhüt etti.
Türkiye'de radyoaktif atık yönetimi, 1982 tarihli Türkiye Atom Enerjisi Kurumu (TAEK) Kanunu ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde yürütülüyor. TAEK, 2020 yılında Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Başkanlığı'na dönüştürüldü. Kurum, radyoaktif atıkların sınıflandırılması, işlenmesi ve depolanmasından sorumlu. Ancak bugüne kadar ülke çapında merkezi bir bertaraf tesisi kurulamadı. Bu eksiklik, özellikle nükleer tıp ve araştırma kurumlarında atık birikimine neden oluyor.
İstanbul'daki atıklar taşınacak
İstanbul'da uzun yıllardır depolanan radyoaktif atıkların, yeni tesisin faaliyete geçmesiyle birlikte buraya nakledilmesi planlanıyor. İstanbul Büyükşehir Belediyesi ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı arasında yapılan görüşmelerde, mevcut geçici depoların boşaltılması ve atıkların güvenli bir şekilde taşınması için ortak çalışma yürütüleceği belirtiliyor. Taşıma işleminin uluslararası standartlara uygun olarak gerçekleştirileceği ve özel lisanslı araçlarla yapılacağı ifade ediliyor.
Radyoaktif atıklar, düşük, orta ve yüksek seviyeli olarak sınıflandırılıyor. Türkiye'de şu ana kadar yüksek seviyeli atık üreten bir nükleer santral bulunmuyor; ancak Akkuyu Nükleer Santrali'nin devreye girmesiyle birlikte yüksek seviyeli atık yönetimi de gündeme gelecek. Uzmanlar, bertaraf tesisinin sadece mevcut atıklar için değil, gelecekteki ihtiyaçlar için de planlanması gerektiğini vurguluyor.
Radyoaktif atık bertaraf tesisi kurma süreci, yer seçimi, lisanslama, inşaat ve işletme aşamalarından oluşuyor. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) standartlarına göre, bu tür tesislerin jeolojik olarak istikrarlı, yeraltı suyundan uzak ve uzun vadeli güvenliği sağlayacak şekilde tasarlanması gerekiyor. Türkiye, UAEA üyesi olarak bu standartlara uymakla yükümlü.
Çevre örgütleri, radyoaktif atık yönetiminin şeffaf bir şekilde yürütülmesi ve halkın sürece dahil edilmesi çağrısında bulunuyor. Greenpeace Akdeniz ve diğer çevre platformları, nükleer atıkların bertarafı konusunda bağımsız bilimsel raporların hazırlanmasını ve yer seçiminde yerel toplulukların görüşlerinin alınmasını talep ediyor.
Sonuç olarak, Türkiye'nin radyoaktif atık sorunu, acil çözüm bekleyen bir konu olarak gündemdeki yerini koruyor. Tesisin yeri ve teknolojisi netleşmese de, Bakanlık'ın çalışmaları sürdürdüğü ve yakın gelecekte somut adımlar atılacağı anlaşılıyor. Kamuoyunun ve yerel yönetimlerin sürece katılımı, hem çevresel güvenlik hem de toplumsal kabul açısından kritik önem taşıyor.
