ABD Enerji Enformasyon İdaresi (EIA), yılın en kritik raporunu yayımlayarak küresel petrol stoklarında 2003'ten bu yana görülmemiş bir erime yaşanacağını duyurdu. Hürmüz Boğazı'ndaki fiili kapanmanın uzaması ve derinleşen arz kesintileri nedeniyle gelişmiş ülkelerin toplam sıvı yakıt stoklarının yıl sonunda 2003 seviyelerine gerilemesi bekleniyor. Raporda, jeopolitik risklerin ve üretim düşüşlerinin etkisiyle stoklardaki azalmanın hız kazandığı vurgulandı.
Arz kesintileri ve Hürmüz krizi
EIA raporunda, Hürmüz Boğazı'ndan geçen petrol tankerlerinin hacminde son haftalarda ciddi bir düşüş yaşandığı belirtildi. Bölgedeki askeri gerilim ve sigorta primlerindeki artış, birçok şirketi sevkiyatlarını durdurmaya itti. Bu durum, günlük yaklaşık 17 milyon varil petrolün geçtiği stratejik su yolunun fiilen kapanmasına yol açtı. Uzmanlar, bu durumun küresel petrol arzında günlük 3-4 milyon varillik bir kesintiye neden olduğunu tahmin ediyor. OPEC+ ülkelerinin gönüllü kesintileri de eklenince, arz-talep dengesi bozuldu. EIA, gelişmiş ülkelerin stoklarının 2024'ün dördüncü çeyreğinde 2,5 milyar varilin altına düşeceğini, bunun da son 20 yılın en düşük seviyesi olduğunu öngörüyor.
Ekonomik etkiler ve fiyat görünümü
Stoklardaki erime, petrol fiyatlarını da yukarı yönlü baskılıyor. Brent petrol varil fiyatı son bir ayda yüzde 15 artarak 95 doların üzerine çıktı. EIA, fiyatların yıl sonuna kadar 100 doları aşabileceğini, hatta arz kesintileri devam ederse 110 dolar seviyelerinin görülebileceğini belirtiyor. Bu durum, başta gelişmekte olan ülkeler olmak üzere petrol ithalatçısı ekonomiler üzerinde ek yük oluşturuyor. Türkiye gibi net petrol ithalatçısı ülkelerde cari açığın genişlemesi ve enflasyon baskılarının artması bekleniyor. Enerji uzmanları, stoklardaki azalmanın devam etmesi halinde 2025'in ilk çeyreğinde bazı ülkelerin stratejik rezervlerini kullanmak zorunda kalabileceğine dikkat çekiyor.
Jeopolitik riskler ve alternatif rotalar
Hürmüz Boğazı'ndaki kriz, Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC) üyesi ülkelerin üretim politikalarını da etkiliyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, mevcut kesintilere rağmen üretim artışına gitmemeyi tercih ediyor. Bu durum, piyasada arz endişelerini derinleştiriyor. Öte yandan, Irak ve İran'dan yapılan ihracatta da kesintiler yaşanıyor. Alternatif rota olarak Bab el-Mendeb Boğazı ve Süveyş Kanalı'nın kullanımı artsa da, bu rotaların kapasitesi sınırlı kalıyor. Rusya’nın Ukrayna savaşı nedeniyle uygulanan yaptırımlar, Rus petrolünün Asya'ya yönelmesine neden olurken, Avrupa'da arz sıkıntısı yaratıyor. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), 2025 yılı için küresel petrol talebinin günde 103 milyon varile ulaşacağını, ancak arzın 101 milyon varilde kalabileceğini tahmin ediyor.
EIA raporu, petrol piyasalarında bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor. Stokların kritik seviyelere gerilemesi, hem fiyatlar hem de enerji güvenliği açısından önemli sonuçlar doğuracak. Önümüzdeki aylarda jeopolitik gelişmeler ve OPEC+'ın alacağı kararlar, piyasanın yönünü belirleyecek. Ancak mevcut koşullar altında, petrolde yüksek fiyatların bir süre daha devam etmesi bekleniyor. Bu durum, yenilenebilir enerji yatırımlarını hızlandırsa da kısa vadede fosil yakıtlara bağımlılığın azalması mümkün görünmüyor.
