Batı Afrika ülkesi Nijer'de, başkent Niamey'de bir grup askerin başlattığı isyan girişimi, güvenlik güçlerinin hızlı müdahalesiyle bastırıldı. Olaylar sırasında askeri birliklerin Rusya'dan destek talep ettiği iddiaları, bölgedeki jeopolitik dengeleri yeniden gündeme getirdi. Nijer ordusunun Rusya yanlısı unsurları ile hükümete bağlı birlikler arasında yaşanan çatışmalar, en az 10 kişinin yaralanmasına neden oldu. Ülke genelinde sokağa çıkma yasağı ilan edilirken, Türkiye ve Sahel Devletleri Konfederasyonu'ndan Nijer hükümetine destek mesajları geldi.
Darbe Girişiminin Perde Arkası
Yerel kaynaklara göre, isyan girişimi, başkentteki askeri kışlalarda başladı. Özellikle ordu içindeki genç subayların, mevcut hükümetin Fransa ve diğer Batılı ülkelerle olan iş birliğine karşı olduğu ve Rusya ile daha yakın ilişki kurulmasını istediği belirtiliyor. İsyancıların, devlet televizyonunu ele geçirme girişiminde bulunduğu ancak özel harekat birliklerinin zamanında müdahalesiyle engellendiği ifade edildi. Nijer Savunma Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, "Vatan hainlerinin girişimi başarısız olmuştur, ülkenin egemenliği korunmuştur" denildi. Olayların ardından Genelkurmay Başkanı, ordunun hükümete bağlılığını yineledi.
Güvenlik güçleri, isyana katıldığı tespit edilen 15 askeri gözaltına aldı. Gözaltına alınanlar arasında, daha önce Rusya'da askeri eğitim aldığı öğrenilen bir binbaşının da bulunduğu öne sürüldü. Nijer'de son yıllarda artan güvenlik sorunları, özellikle Sahel bölgesindeki cihatçı saldırılar, ordu içinde huzursuzluğa yol açıyor. Bazı askerler, hükümetin güvenlik politikalarının yetersiz olduğunu düşünürken, Rusya'nın bölgedeki askeri varlığını artırması, bu tür girişimleri körüklüyor.
Rusya'nın Nijer'deki Artan Etkisi
Nijer, 2023 yılında yaşanan askeri darbenin ardından Fransa ile ilişkilerini kesmişti. O tarihten bu yana ülkede Rusya'nın etkisi belirgin şekilde artıyor. Rusya'nın paralı asker grubu Afrika Birliği'nin (eski adıyla Wagner) ülkede konuşlandığı ve hükümetle güvenlik anlaşması imzaladığı biliniyor. İsyan girişiminde bulunan askerlerin, hükümetin Rusya ile ilişkilerini yeterince derinleştirmediğini öne sürdükleri iddia ediliyor.
Uzmanlar, Nijer'deki bu son olayın, Afrika'daki Rusya etkisinin bir yansıması olduğunu belirtiyor. Özellikle Mali, Burkina Faso ve Nijer'in oluşturduğu Sahel Devletleri Konfederasyonu'nun, Fransa ve ABD'nin bölgeden çekilmesiyle Rusya'ya yakınlaştığı gözlemleniyor. Rusya'nın Ukrayna savaşı nedeniyle uluslararası yaptırımlarla karşı karşıya kalması, Afrika'daki varlığını daha da artırmasına yol açıyor. Nijer, zengin uranyum yataklarına sahip olması nedeniyle stratejik öneme sahip. Eski sömürgeci güç Fransa, enerji ihtiyacı için Nijer uranyumuna bağımlıyken, Rusya'nın bu kaynakları kontrol altına alma çabaları, küresel güç mücadelesini kızıştırıyor.
Türkiye'den Ve Sahel Konfederasyonu'ndan Tam Destek
Türkiye Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, "Nijer'in demokratik yollarla seçilmiş hükümetinin yanındayız. Bu tür girişimler, bölgesel istikrarı tehdit etmektedir" denildi. Türkiye'nin, Nijer ile askeri eğitim ve savunma sanayi alanında iş birliği yaptığı biliniyor. Son yıllarda Türkiye, Afrika'da askeri üs noktaları kurarken, Nijer ile de savunma anlaşmaları imzalamıştı.
Mali ve Burkina Faso'nun öncülük ettiği Sahel Devletleri Konfederasyonu da Nijer hükümetine destek verdi. Konfederasyon dönem başkanı Mali Devlet Başkanı Assimi Goïta, yayınladığı mesajda, "Nijer halkının yanındayız. Hiçbir darbe girişimi, Sahel'deki kardeşliğimizi bozamaz" ifadelerini kullandı. Ancak analistlere göre, bu destek açıklamaları, bölgedeki askeri yönetimlerin kendi aralarındaki dayanışmayı gösterse de, Nijer'deki siyasi istikrarın kalıcı olup olmayacağı belirsizliğini koruyor.
Nijer'de Geçmişten Bugüne Siyasi Krizler
Nijer, bağımsızlığını 1960'ta kazanmasından bu yana birçok askeri darbe ve darbe girişimi yaşadı. Ülke, 2021'de yapılan seçimlerle demokratik geçişini tamamlamıştı. Cumhurbaşkanı Mohamed Bazoum, görevini sürdürürken, 2023'te yapılan darbe ile görevinden alınmıştı. General Abdourahamane Tchiani'nin liderliğindeki askeri cunta, bugün hâlâ yönetimde. Ancak bu son isyan girişiminin, cunta içindeki bir grup tarafından mı, yoksa cuntadan bağımsız bir grup tarafından mı yapıldığı netlik kazanmadı.
Ülkedeki güvenlik durumu, iç savaşın eşiğine gelmiş durumda. Bu tür isyan girişimleri, halkın hükümete olan güvenini daha da zedeliyor. Ekonomik sıkıntılar, yüksek işsizlik ve artan gıda fiyatları, toplumsal huzursuzluğu derinleştiriyor. Özellikle genç nüfus arasında, Rusya'nın propagandasının etkili olduğu, sosyal medya üzerinden yürütülen kampanyalarla Rusya'nın imajının güçlendirildiği biliniyor.
Bölgesel ve Küresel Etkiler
Nijer'deki bu gelişmeler sadece ülke sınırlarını değil, tüm Sahel bölgesini ilgilendiriyor. Sahel, Afrika'nın en istikrarsız bölgelerinden biri olarak öne çıkıyor. Yoksulluk, iklim değişikliği, terör örgütleri ve silahlı çeteler, bu coğrafyada devlet otoritesinin zayıflamasına yol açıyor. Rusya'nın bölgedeki artan askeri etkisi, ABD ve Fransa'nın çekilmesiyle bir güç boşluğu doğmasına neden oldu. Bu durum, Çin'in de ekonomik yatırımlarıyla bölgede önemli bir oyuncu haline gelmesine sebep oldu.
Nijer'in komşusu Nijerya, Benin ve Cezayir ile olan sınırları, göç ve kaçakçılık faaliyetleri nedeniyle gergin. Nijer'deki siyasi kriz, bu ülkelerle ilişkileri de olumsuz etkileyebilir. Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler, Nijer'deki gelişmeleri yakından izlediğini açıkladı. Ancak Batılı ülkelerin, Nijer'in yönetimine yeniden entegre olma çabaları, Rusya'nın gölgesinde sekteye uğrayabilir.
Sonuç olarak, Nijer'deki otoriter yönetim, kendi içindeki muhalif gruplarla başa çıkmaya çalışırken, dış güçlerin bu ülke üzerindeki nüfuz mücadelesi sürüyor. Bu durum, ülkenin geleceği açısından ciddi bir tehdit oluşturuyor. Uzmanlar, Nijer'deki istikrarsızlığın ancak kapsayıcı bir siyasi diyalog ve ekonomik kalkınma ile çözülebileceğini vurguluyor. Ancak bölgedeki askeri yönetimlerin, demokrasiye geçiş konusunda net bir takvim açıklamaması, endişeleri artırıyor.
