NATO, uzun yıllardır görev yapan E-3 Sentry AWACS erken ihbar ve hava kontrol uçaklarını yenilemek için İsveçli savunma şirketi Saab'ın GlobalEye hava radar sistemini tercih etti. Karar, ittifakın hava sahası gözetleme kabiliyetlerini modernize etme sürecinde önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor. ABD'nin Boeing 737 tabanlı E-7 Wedgetail önerisi yerine İsveç sisteminin seçilmesi, Avrupa savunma sanayisinin yükselişine işaret ediyor.
GlobalEye sistemi neden tercih edildi?
Saab'ın geliştirdiği GlobalEye, havadan erken uyarı ve kontrol (AEW&C) görevleri için tasarlanmış bir sistemdir. Erişkin bir filoyu kapsayan E-3 Sentry'lerin 2035 yılına kadar emekliye ayrılması planlanırken, NATO'nun yeni nesil hava gözetleme sistemi ihtiyacı doğdu. GlobalEye, özellikle balistik füze savunması, kara ve deniz hedeflerinin tespiti konusunda üstün yetenekler sunuyor. Sistemin modüler yapısı ve düşük işletme maliyetleri, NATO'nun tercihinde etkili oldu.
İsveç'in daha önce Birleşik Arap Emirlikleri ve Güney Kore gibi ülkelere sattığı GlobalEye, savaş testinden geçmiş bir teknoloji olarak öne çıkıyor. NATO kaynakları, sistemin entegrasyon kolaylığı ve mevcut altyapıyla uyumluluğu sayesinde seçildiğini belirtiyor. ABD'nin E-7 Wedgetail önerisi ise daha yüksek maliyet ve lojistik zorluklar nedeniyle geride kaldı.
Kararın stratejik boyutu
NATO'nun İsveç sistemini seçmesi, ittifak içindeki savunma tedarik dengelerini de değiştirebilir. ABD savunma sanayisi, bu kararla Avrupa pazarında önemli bir kayba uğrarken, İsveç'in NATO üyeliği sürecinde yaşanan gecikmelere rağmen bu hamle, İskandinav ülkesinin ittifak içindeki konumunu güçlendirecek. GlobalEye'nin gözlem yetenekleri, özellikle Rusya'nın artan askeri faaliyetleri karşısında NATO'nun doğu kanadının güvenliğine katkı sağlayacak.
Uzmanlar, kararın Avrupa savunma özerkliği açısından da sembolik öneme sahip olduğunu vurguluyor. İsveç, savaş uçağı Gripen ve denizaltı projeleriyle bilinirken, şimdi de radar teknolojisinde liderlik iddiasını pekiştiriyor. NATO'nun bu tercihi, müttefikler arasında teknoloji paylaşımı ve standardizasyon konularında yeni tartışmaları beraberinde getirebilir.
GlobalEye'nin konuşlanma planları henüz netleşmemiş olsa da, sistemin 2030'ların başında aktif hizmete girmesi bekleniyor. Mevcut AWACS filosunun bakım ve yükseltme çalışmaları ise geçiş sürecinde devam edecek. NATO, toplamda 5-6 adet GlobalEye satın almayı planlarken, bu sayının ilerleyen yıllarda artması olası.
Karar, aynı zamanda ABD ile Avrupa arasındaki savunma işbirliğinin geleceği açısından da önemli bir gösterge. Washington, uzun yıllar boyunca NATO'nun ana tedarikçisi konumundayken, bu projede ikinci planda kalması, ittifakın çok kutuplu tedarik stratejisine geçişinin sinyallerini veriyor.
