İslamabad Mutabakatı'nın fiilen rafa kalkmasıyla ABD-İran gerilimi yeniden tırmanışa geçti. Trump yönetiminin sivil altyapıya yönelik tehditleri, Tahran'ı 'sistemik felç' ile çökertmeyi hedeflerken, Hürmüz Boğazı ve Babülmendep Boğazı hattında olası bir asimetrik savaş, küresel enerji koridorlarını ve Ortadoğu dengelerini kökünden değiştirebilir. Uzmanlar, iki boğazın aynı anda kapanması durumunda dünya petrol arzının yüzde 30'unun tehlikeye gireceğini belirtiyor.
Mutabakatın çöküşü ve yeni kriz
İslamabad Mutabakatı, ABD ile İran arasında nükleer program ve bölgesel gerilimlerin azaltılması için varılan bir ön anlaşmaydı. Ancak Trump yönetiminin anlaşmayı Senato onayına sunmaktan vazgeçmesi ve İran'a yönelik yeni yaptırım kararları, mutabakatın uygulanmasını imkânsız hale getirdi. Buna karşılık İran, uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırdı ve ABD'nin bölgedeki askeri üslerine karşı misilleme yapacağını duyurdu. Tahran yönetimi, 'sistemik felç' tehdidine karşı siber saldırı ve asimetrik deniz taktikleriyle karşılık vereceğini açıkladı.
Hürmüz ve Babülmendep hattında asimetrik savaş
Hürmüz Boğazı, dünya petrolünün yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği stratejik bir nokta. Babülmendep Boğazı ise Kızıldeniz ile Aden Körfezi arasındaki geçişi kontrol ediyor ve küresel ticaretin yüzde 10'u buradan akıyor. İran, Hürmüz'de mayınlama ve hızlı bot saldırılarıyla ABD Donanması'na karşı koymayı planlarken, Husiler aracılığıyla Babülmendep'teki gemileri hedef alabilecek. Bu durumda petrol fiyatları 150 doların üzerine fırlayabilir ve küresel resesyon riski artabilir. ABD Merkez Kuvvetleri Komutanlığı, bölgeye ek savaş gemileri sevk ederken, Suudi Arabistan ve BAE alternatif enerji koridorları arayışına girdi.
Bölgesel ve küresel yansımalar
Olası bir savaş sadece enerji piyasalarını değil, tüm Ortadoğu'yu etkileyecek. İran'ın müttefiki olan Irak, Suriye ve Lübnan Hizbullah'ı çatışmaya sürüklenebilir. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, ABD'nin yanında yer alırken, Katar ve Umut arabuluculuk çabalarını sürdürüyor. Türkiye ise hem İran'la enerji bağları hem de ABD ile müttefiklik ilişkisi arasında denge kurmaya çalışıyor. Uzmanlar, krizin yönetilmemesi halinde bölgenin birkaç hafta içinde geniş çaplı bir savaşa sürüklenebileceği uyarısında bulunuyor.
Bağımsız değerlendirme
İslamabad Mutabakatı'nın çökmesi, diplomasi yerine askeri güç kullanma eğilimini artırdı. Trump yönetiminin 'maksimum baskı' politikası, İran'ı müzakere masasına oturtmak yerine savaşa itiyor. Oysa tarafların karşılıklı caydırıcılığa dayalı bir denklemde, kazananın olmayacağı açıktır. Gerçekçi bir diplomasi olmadan sürecin bölgesel ve küresel bir felakete dönüşmesi kaçınılmaz görünüyor.
