Gece yarısı itibarıyla motorin litre fiyatına 1,20 TL indirim yapıldı. Ancak küresel petrol fiyatlarındaki sert düşüşe rağmen bu indirim, sürücülerin beklentisinin oldukça altında kaldı. Sektör temsilcileri, eşel mobil sisteminin ve döviz kurunun etkisiyle indirimin pompaya sınırlı yansıdığını belirtiyor. İstanbul'da motorin litre fiyatı 41,25 TL'ye gerilerken, Ankara ve İzmir'de de benzer oranlarda düşüş yaşandı.
Petroldeki Düşüş ve Pompaya Yansıması
Uluslararası piyasalarda Brent petrolün varil fiyatı son bir haftada yaklaşık yüzde 12 değer kaybederek 76 dolar seviyelerine geriledi. Bu düşüşün ana nedeni olarak, ABD'de artan stoklar, OPEC+'ın üretim artırma kararı ve küresel ekonomik büyümeye ilişkin endişeler gösteriliyor. Ancak akaryakıt fiyatlarına yansıyan indirim, benzin ve motorin açısından farklılık gösterdi. Benzine geçtiğimiz günlerde 1,40 TL indirim yapılmıştı; motorin için ise beklenen indirim miktarı sektör kaynaklarınca 2 TL'nin üzerinde olacağı konuşuluyordu. Nitekim dün gece yapılan açıklamayla motorine 1,20 TL indirim uygulandı.
Eşel Mobil Sistemi ve Döviz Kuru Etkisi
Akaryakıt fiyatlarındaki değişimde sadece petrol fiyatları değil, aynı zamanda döviz kuru vergiler de belirleyici oluyor. Türkiye'de akaryakıt üzerinden alınan ÖTV (Özel Tüketim Vergisi) sabit olarak uygulanıyor, ancak eşel mobil sistemi sayesinde petrol fiyatları düştüğünde vergi oranı arttırılarak, fiyatların aşırı düşmesi engelleniyor. Bu sistem, devletin vergi gelirini korumak amacıyla tasarlanmış durumda ve sürücülerin, uluslararası piyasalardaki düşüşlerden tam anlamıyla faydalanmasını engelliyor. Örneğin, bugünkü indirimde eşel mobil etkisiyle ÖTV'de yapılan ayarlama, fiyatın daha yüksek kalmasına neden oldu. Ayrıca döviz kurundaki dalgalanmalar da fiyat üzerinde etkili. Dolar/TL kuru son dönemde 34,50 seviyelerinde sabitlenmiş durumda; bu durum, petrol fiyatlarındaki düşüşün TL bazında daha sınırlı bir indirim olarak yansımasına yol açıyor.
Uzmanların Değerlendirmeleri
Akaryakıt sektörü analistleri, küresel piyasalardaki düşüşün devam etmesi halinde önümüzdeki günlerde benzin ve motorin fiyatlarına yeni indirimler gelebileceğini ancak bunun eşel mobil sistemi nedeniyle sınırlı kalabileceğini belirtiyor. Enerji Uzmanı Dr. Ramazan Turan, "Petrol fiyatları arz-talep dengesindeki gevşeme nedeniyle geriliyor. Ancak Türkiye'de akaryakıt fiyatları, uluslararası piyasalardaki değişimlerin yaklaşık yarısını yansıtabiliyor. Bu durum tüketici için olumsuz, ancak hükümetin bütçe hedefleri açısından önemli" dedi. Dr. Turan, eşel mobil sisteminin aslında fiyat istikrarını sağlamak için uygulandığını, ancak bu sistemin tüketiciye yansımasının her zaman adil olmadığını ifade etti.
Öte yandan, akaryakıt bayileri, düşüşün yeterli bulmadığını ifade ediyor. Tüketiciler ise özellikle motorin fiyatlarının hâlâ yüksek olduğunu, nakliye ve tarım sektörlerinin bu durumdan olumsuz etkilendiğini dile getiriyor. Esnaf Odaları Birliği'ne göre yüksek motorin fiyatları, ulaştırma ve lojistik maliyetlerini artırdığı için enflasyon üzerinde de baskı oluşturuyor.
Vergiler ve Güncel Fiyatlar
Türkiye'de akaryakıt fiyatları, ham petrol maliyeti, rafineri marjı, ÖTV, KDV ve bayii karı gibi unsurlardan oluşuyor. Son yapılan indirimle birlikte motorinin litresi İstanbul'da 41,25 TL, Ankara'da 41,40 TL ve İzmir'de 41,35 TL oldu. Benzin ise İstanbul'da 41,99 TL, Ankara'da 42,10 TL ve İzmir'de 42,05 TL'den satılmaya devam ediyor. Yapılan hesaplamalara göre motorin fiyatının yüzde 60'ı vergilerden oluşuyor. Bu oran, Avrupa Birliği ülkelerine göre oldukça yüksek. Örneğin Almanya'da bu oran yüzde 40 civarında. Vergi gelirleri açısından akaryakıt, devlet bütçesi için kritik bir kalem oluşturuyor. 2024 yılı bütçesinde akaryakıt vergilerinden yaklaşık 300 milyar lira gelir hedefleniyor.
Petrol fiyatlarındaki düşüşün kalıcı olup olmayacağı, OPEC+'ın üretim kararları ve küresel ekonomik görünüme bağlı. Uzmanlar, Çin'deki talep zayıflığı ve ABD'nin yüksek faiz politikası nedeniyle petrol fiyatlarının bir süre daha baskı altında kalabileceğini öngörüyor. Bu durum, Türkiye'nin cari açığı üzerindeki yükü hafifletebilir, ancak eşel mobil sistemi nedeniyle tüketiciye yansıması sınırlı kalıyor.
Değerlendirme
Küresel petrol fiyatlarındaki düşüş, tüketiciler açısından olumlu bir gelişme olarak görülse de eşel mobil sistemi, bu düşüşün tam anlamıyla pompalara yansımasını engelliyor. Bu sistem, kısa vadede bütçe dengesini korumak için etkili olabilir, ancak uzun vadede enerji maliyetlerinin yüksek kalması, enflasyonla mücadeleyi zorlaştırıyor. Türkiye'nin enerjide dışa bağımlılığı göz önüne alındığında, akaryakıt fiyatlarının uluslararası piyasalardan bağımsız bir seyir izlemesi, ekonomik istikrar açısından önemli bir konu olmaya devam ediyor. Gelecek dönemde vergilerde yapılabilecek bir reform, bu sıkıntıyı daha kalıcı bir şekilde çözebilir.
