Kurtuluş Savaşı, Anadolu'nun işgaline karşı verilen milli bir mücadele olarak tarihe geçti. Bu mücadelede Türk ve Kürt halkları omuz omuza savaştı. Tarihçiler, savaşın kazanılmasında bu ortak mücadelenin kritik bir rol oynadığını vurguluyor. Peki, bu iş birliği nasıl kuruldu ve hangi cephelerde somutlaştı?
Tarihsel Arka Plan: Milli Mücadele'de Birliktelik
Kurtuluş Savaşı, 1919-1922 yılları arasında işgal güçlerine karşı verilen bir bağımsızlık savaşıdır. Bu süreçte, Mustafa Kemal Paşa'nın liderliğinde Ankara'da kurulan temsil heyeti, farklı etnik kökenlerden gelen vatandaşları bir araya getirdi. Özellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde yaşayan Kürt aşiretleri, milli mücadeleye destek verdi. Erzurum Kongresi ve Sivas Kongresi gibi önemli toplantılarda bu birliktelik açıkça görüldü.
Bu dönemde, Kürt ileri gelenleri ile yapılan yazışmalar, ortak düşman olan işgalcilere karşı birlik olma çağrılarını içeriyordu. Örneğin, Mustafa Kemal Paşa'nın 1919'da yayımladığı genelgede, vatanın bağımsızlığının korunmasının tüm etnik grupların ortak hedefi olduğu belirtiliyordu. Benzer şekilde, bölge aşiretlerinden gelen telgraflarda da 'Türk ve Kürtlerin birlikte yaşadığı bu toprakların düşman işgaline asla izin verilmeyeceği' ifade ediliyordu.
Cephelerde Birlikte Mücadele
Savaşın en kritik cephelerinden biri olan Doğu Cephesi'nde, Kazım Karabekir Paşa komutasındaki birliklerde Kürt askerleri de yer aldı. Ermeni işgaline karşı verilen bu mücadelede, yerel halkın katkısı önemliydi. Ayrıca, Güney Cephesi'ndeki Fransız işgaline karşı yürütülen direnişte de Kürt aşiretlerinin aktif rol oynadığı biliniyor. Özellikle Maraş, Antep ve Urfa civarlarında oluşturulan Kuvayı Milliye birliklerinde farklı etnik kökenlerden gelen savaşçılar bir araya geldi.
Bu birliktelik, sadece askeri alanda değil, lojistik destekte de kendini gösterdi. Cephe hattına erzak, cephane ve mühimmat taşınmasında bölge halkının fedakarlığı büyük rol oynadı. Örneğin, 1920'de Urfa'nın kurtuluşuna yönelik operasyonlarda, bölgeden temin edilen atlar ve katırlar askeri lojistik için kullanıldı. Yerel halk, verdiği destekle milli mücadelenin başarısına katkı sağladı.
Sakarya ve Büyük Taarruz'da Kürtlerin Rolü
Sakarya Meydan Muharebesi (1921) ve Büyük Taarruz (1922) gibi dönüm noktası savaşlarda, Kürt askerlerin sayısının hiç de azımsanmayacak düzeyde olduğu, askeri kayıtlarla sabittir. Türkiye Büyük Millet Meclisi arşivlerindeki belgelere göre, Doğu illerinden askere alınanlar, ordunun önemli bir kısmını oluşturuyordu. Bu askerler, özellikle piyade ve süvari birliklerinde görev yaparak cephede üstün savaş yetenekleri sergiledi.
Bu dönemde, Kürt aşiret reislerinin ordunun moral desteğini artırmak için Meclis'e telgraflar çektiği de bilinmektedir. Örneğin, Bitlis'ten gönderilen bir telgrafta, 'Bizler, Osmanlı'nın küllerinden yeni bir devlet kurarken, bu devletin muhafazası için canımızı seve seve feda etmeye hazırız' ifadelerin yer aldığı kayıtlarda mevcuttur.
Savaş Sonrası ve Cumhuriyet'in Kuruluşu
Kurtuluş Savaşı'nın kazanılmasının ardından 29 Ekim 1923'te cumhuriyet ilan edildi.Yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti, tüm vatandaşlarına eşit haklar tanıyan bir anayasaya kavuştu. Lozan Antlaşması'nda da Türkiye'nin toprak bütünlüğü garanti altına alındı. Bu süreçte, savaştaki ortak mücadele, yeni devletin halk kaynaşmasının temelini oluşturdu.
Tarihçiler, Cumhuriyet'in ilanındaki 'egemenlik kayıtsız şartsız milletindir' ilkesinin, bu ortak mücadelenin bir sonucu olduğunu belirtir. Milli Mücadele'nin önde gelen isimlerinden İsmet İnönü anılarında, 'Bu savaş, Türk ve Kürt kardeşlerin kanlarıyla yazılmıştır. Bu kan, bu topraklarda birleşerek Cumhuriyet'in temelini atmıştır' ifadesini kullanmıştır.
Günümüze Yansımaları ve Değerlendirme
Bugün Türkiye'de sıkça tartışılan 'açılım' süreçleri, aslında bu tarihi birlikteliğin bir yansıması olarak değerlendirilebilir. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın son dönemde yaptığı açıklamalar da bu tarihsel bağa atıfta bulunarak, 'Bu toprakların kardeşliği şehitlerimizin ve gazilerimizin emanetidir' mesajı vermiştir. Ancak, siyasi partiler ve toplumun farklı kesimleri, bu süreçlerin uygulanış biçimi hakkında görüş ayrılıkları yaşamaktadır.
Sonuç olarak, Kurtuluş Savaşı, etnik kökeni ne olursa olsun tüm vatandaşların ortak direnişiyle kazanılmıştır. Bu tarihsel gerçek, günümüzde siyasi söylemlerde sıklıkla hatırlatılmakta ve toplumsal birlikteliğin önemi vurgulanmaktadır. Gelecekte de bu birlikteliğin korunması, ülkenin istikrarı ve huzuru için önem taşıyor.
