Pakistan Dışişleri Bakanı İshak Dar, dün düzenlediği basın toplantısında Mekke Savunma Anlaşması Komitesi'nin önümüzdeki hafta Riyad'da acil olarak toplanacağını duyurdu. Suudi Arabistan'a yönelik Husi saldırılarının tırmandığı bir dönemde yapılan bu açıklama, bölgesel güvenlik mimarisinde kritik bir eşiğe işaret ediyor. Dar, toplantıya altı ülkenin katılım başvurusunda bulunduğunu belirtti ancak hangi ülkeler olduğunu açıklamadı.
Mekke Savunma Anlaşması nedir?
Mekke Savunma Anlaşması, 2015 yılında Suudi Arabistan öncülüğünde kurulan ve İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) üyesi ülkeler arasında savunma işbirliğini güçlendirmeyi amaçlayan bir platform. Anlaşma, ortak askeri tatbikatlar, istihbarat paylaşımı ve terörle mücadele konularında işbirliğini kapsıyor. Komite, daha önce birkaç kez toplanmış olsa da, acil toplantı kararı, mevcut güvenlik tehditlerinin ciddiyetini gözler önüne seriyor.
Husi saldırıları ve bölgesel gerilim
Son haftalarda Husiler, Suudi Arabistan'ın güney bölgelerine ve kritik petrol tesislerine yönelik insansız hava aracı ve balistik füze saldırılarını artırdı. Suudi yetkililer, saldırıların arkasında İran'ın olduğunu iddia ederken, Tahran bu suçlamaları reddediyor. Yemen'deki iç savaşın sekizinci yılında, Husi saldırıları bölgesel istikrarı tehdit eden boyutlara ulaştı. Mekke Savunma Anlaşması Komitesi'nin acil toplanma kararı, bu tırmanan saldırılara kolektif bir yanıt arayışı olarak yorumlanıyor.
Altı ülkenin başvurusu ve olası katılımcılar
İshak Dar'ın açıklamasına göre, toplantıya altı ülke katılmak için resmi başvuruda bulundu. Dar, ülke isimlerini paylaşmaktan kaçındı. Ancak bölgesel kaynaklar, başvuruların Körfez ülkeleri, Kuzey Afrika ve Güney Asya'dan geldiğini belirtiyor. Mekke Anlaşması'na taraf olan ülkeler arasında Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Pakistan, Mısır, Sudan, Ürdün, Kuveyt, Bahreyn ve Fas gibi ülkeler bulunuyor. Yeni başvuruların bu ülkelerden veya anlaşmaya ilgi duyan diğer İİT üyelerinden olabileceği değerlendiriliyor.
Riyad toplantısının gündemi
Toplantıda ele alınması beklenen ana başlıklar arasında Husi saldırılarına karşı ortak savunma mekanizmaları, istihbarat paylaşımının artırılması ve askeri işbirliğinin derinleştirilmesi yer alıyor. Ayrıca, Yemen'deki insani kriz ve siyasi çözüm arayışları da masada olacak. Pakistan'ın arabuluculuk rolü üstlenmesi bekleniyor; zira İslamabad, hem Suudi Arabistan hem de İran ile iyi ilişkilere sahip.
Uluslararası tepkiler ve analizler
ABD Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, gelişmeleri yakından takip ettiklerini ve müttefiklerinin güvenliğine bağlı olduklarını açıkladı. Rusya ise taraflara itidal çağrısı yaptı. Bölge uzmanları, Mekke Anlaşması'nın etkinliğini sorguluyor: anlaşma kapsamında bugüne kadar somut bir ortak askeri operasyon gerçekleştirilmedi. Bu toplantının, anlaşmanın işlevselliği açısından bir test olduğu belirtiliyor.
Türkiye'nin pozisyonu
Türkiye, Mekke Savunma Anlaşması'na taraf değil. Ancak Ankara, Suudi Arabistan ile savunma sanayii işbirliğini son yıllarda artırdı. Türkiye'nin toplantıya gözlemci olarak katılıp katılmayacağı belirsiz. Dışişleri kaynakları, gelişmelerin izlendiğini ancak resmi bir davet alınmadığını belirtiyor.
Bölgesel güvenlik mimarisinde yeni dengeler
Mekke Savunma Anlaşması Komitesi'nin acil toplantısı, Orta Doğu'da ittifakların yeniden şekillendiği bir döneme denk geliyor. İsrail ile bazı Körfez ülkeleri arasındaki normalleşme süreci, İran'ın nükleer programı ve Yemen savaşı, bölgesel güvenlik denklemini karmaşıklaştırıyor. Bu toplantı, Suudi Arabistan'ın çok taraflı savunma diplomasisini güçlendirme çabası olarak görülüyor. Ancak, etkili bir kolektif savunma mekanizması kurulması için üye ülkeler arasında derin görüş ayrılıkları bulunuyor. Özellikle Katar krizi sonrası yaşanan bölünmeler, anlaşmanın önündeki en büyük engel. Yine de Husi saldırılarının ortak tehdit algısı yaratması, işbirliğini kolaylaştırabilir. Toplantının somut çıktıları, anlaşmanın geleceği açısından belirleyici olacak.
