‘Karacadağ’ın kavurucu sıcağı bastırınca, Mardin’in Kızıltepe ilçesinde yaşayanlar evlerinin damlarına çıkıp yıldızların altında uzanıyor. Duvarların taştan, adetlerin asırlık olduğu bu coğrafyada 'dam palas' geleneği, klima faturalarına isyan edenlerin vazgeçilmesi haline geldi. Sıcaklığın 40 dereceyi aşmasıyla ilçe sakinleri, evlerinin serin damlarını yatak odasına dönüştürüyor; 'taht' adı verilen sedirlerde hem uyuyor hem de komşularıyla sohbet ediyor.
Geceleri Damlarda Yaşam Başlıyor
Yaz aylarında hava sıcaklığının 40 dereceyi aşması nedeniyle evlerinde uyuyamayan Kızıltepeliler, geceleri evlerinin damlarında kurdukları 'taht' adı verilen sedirli yataklarda uyumaya başladı. Sabah ezanına kadar açık havada, yıldızların altında uyuyan vatandaşlar, bu geleneksel serinleme yönteminin klimadan çok daha sağlıklı olduğunu belirtiyor. 'Dam palas' olarak adlandırılan bu gelenek, özellikle bunaltıcı yaz gecelerinde ilçe sakinlerinin imdadına yetişiyor.
İlçe sakinlerinden Mehmet Kızıltepe, “Evler taş olunca sıcağı tutuyor, ama damlar her zaman serin. Geceleri dama çıkıp yıldızların altında uyumak paha biçilemez. Klima hem sağlığımızı bozuyor hem de elektrik faturası kabarık geliyor. Bu gelenek bizi hem serinletiyor hem de eski komşuluk ilişkilerini canlı tutuyor” şeklinde konuştu.
Geleneğin Kökeni ve Sosyal Boyutu
Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde yaygın olan damda uyuma kültürü, aslında yüzyıllardır süregelen bir gelenek. Sıcak iklimde yaşayan insanlar, evlerin damlarını hem yatak hem de toplanma alanı olarak kullanıyor. Özellikle yaz aylarında mahalle halkı birbirinin damına çıkıyor, çay kahve eşliğinde sabahlara kadar sohbet ediyor. Bu durum, hızlı kentleşme ve apartmanlaşma sürecinde unutulmaya yüz tutsa da Kızıltepe gibi yerleşimlerde hâlâ canlılığını koruyor.
Kültürel miras araştırmacıları, dam palas geleneğinin sosyal dokuyu güçlendirdiğini, ailelerin ve komşuların bir araya gelmesini sağladığını vurguluyor. Ayrıca, doğal serinletme yöntemi olan damda uyuma, enerji tasarrufuna katkı sağlarken, insan sağlığına da olumlu etkilerde bulunuyor. Uzmanlar, klimaların neden olduğu kas ağrıları, solunum yolu rahatsızlıkları ve bağışıklık sistemi zayıflaması gibi sorunların damda uyuyanlarda görülme riskinin düşük olduğunu belirtiyor.
Yangın Riskine Karşı Dikkat Çağrısı
Dam palasın keyfi bir yana, yetkililer bazı güvenlik endişelerine karşı vatandaşları uyarıyor. Özellikle sigara söndürme ve elektrikli alet kullanımında dikkatli olunması gerektiği ifade ediliyor. Kızıltepe Belediyesi itfaiye ekipleri, yaz aylarında damlarda çıkan yangınlara karşı sık sık anons yaparak vatandaşları bilinçlendirmeye çalışıyor. Uyarılar arasında yanıcı maddelerin damdan uzak tutulması ve sigara izmaritlerinin söndürülmeden bırakılmaması yer alıyor.
Öte yandan, damda uyumanın vazgeçilmez bir parçası olan ‘taht’ların yapımı hâlâ ustaların elinden çıkıyor. Genellikle ceviz veya kavak ağacından yapılan bu sehpalar, yaz kış kullanılabiliyor. Özellikle yaz aylarında artan talep nedeniyle marangozlar yoğun mesai yapıyor.
Kızıltepe’de dam palas kültürü, sıcakların etkisini artırmasıyla birlikte hem nostaljik bir ritüel hem de modern çağın getirdiği sağlık sorunlarına karşı doğal bir çözüm olarak yeniden gündeme geliyor. İklim değişikliğiyle mücadele eden dünyada, bu geleneksel yöntem, insanı doğayla buluşturan örneklerden biri olarak öne çıkıyor.
