Liselere Geçiş Sistemi (LGS) ve Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) öncesinde öğrencilerde olduğu kadar ailelerde de sınav kaygısı hızla artıyor. Uzman Pedagog Ebru Şen, ebeveynlerin süreçte yaptığı bazı bilinçsiz müdahalelerin aslında çocukların kaygısını daha da büyüttüğünü belirtiyor. Şen, özellikle üç ana hatanın öğrencilerde yetersizlik duygusunu pekiştirdiğini vurguluyor: karşılaştırma yapmak, sürekli performans sorgulamak ve duyguları küçümsemek.
Sınav Kaygısını Artıran En Büyük Hata: Karşılaştırma
Pedagog Şen, “Aileler sık sık ‘Bak komşunun çocuğu nasıl çalışıyor, sen neden yapamıyorsun?’ gibi ifadeler kullanıyor. Oysa her çocuğun öğrenme hızı ve kapasitesi farklıdır. Bu tür karşılaştırmalar, çocukta ‘Ben yetersizim’ algısı oluşturuyor ve motivasyonu düşürüyor” dedi. Ebeveynlerin başka çocuklarla kıyaslama yapmak yerine kendi çocuklarının bireysel gelişimine odaklanması gerektiğini ifade etti.
Performans Odağı ve Duyguların Küçümsenmesi
Bir diğer yaygın hata olan sürekli performans sorgulamaya dikkat çeken Şen, “Anne babalar ‘Bugün kaç soru çözdün?’ veya ‘Denemede kaç net yaptın?’ gibi sorularla çocuğun üzerinde sürekli bir baskı kuruyor. Bu, çocuğun kendini sadece sınav sonuçlarıyla değerli hissetmesine yol açıyor” diye konuştu. Ayrıca çocukların kaygı, korku gibi duygularını ifade ettiğinde “Boş ver, geçer” veya “Daha kötüsü olabilir” gibi cümlelerle küçümsemenin de duygusal ihtiyaçları görmezden gelmek olduğunu belirtti. Şen, “Duyguları geçiştirmek yerine ‘Anlıyorum, zor bir süreç’ gibi empatik yaklaşımlar daha yapıcı olacaktır” önerisinde bulundu.
Ailelere Öneriler: Destekleyici Değil, Baskıcı Olmayın
Pedagog Ebru Şen, sınav sürecinde ailelerin çocuklarına nasıl yaklaşması gerektiği konusunda da tavsiyelerde bulundu. “Öncelikle çocuğunuzun sınavı kendisinin kazandığını unutmayın. Siz bir yardımcısınız. Ona güvendiğinizi hissettirin, başarısızlık durumunda bile sevginizin azalmayacağını söyleyin” diyen Şen, düzenli uyku, sağlıklı beslenme ve kısa molaların da başarıyı artırdığını hatırlattı. Ailelerin, çocuklarının yanında kendi kaygılarını da yönetmesi gerektiğini ekledi.
Uzman, sınav kaygısının normal bir durum olduğunu ancak kontrol altına alınamadığında performansı olumsuz etkilediğini belirterek, “Gerekirse bir uzmandan destek almakta tereddüt etmeyin. Unutmayın, sınav hayatın sadece bir parçasıdır; çocuğunuzun ruh sağlığı her şeyden önemlidir” ifadelerini kullandı.
Bağımsız Değerlendirme
Türkiye'de her yıl milyonlarca öğrenciyi ilgilendiren LGS ve YKS, sadece akademik değil psikolojik bir süreç olarak da ele alınmalıdır. Ebeveynlerin iyi niyetli ancak yanlış yaklaşımları, çocukların özgüvenini zedeleyebilmekte ve kaygıyı artırmaktadır. Sınav döneminde ailelerin rolü, rehberlik değil destek olmaktır. Toplumsal olarak sınav başarısını tek kriter gören anlayışın terk edilmesi, çocukların sağlıklı bireyler olarak yetişmesi için elzemdir.
