Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres’in Ocak ayı sonunda Kıbrıs’a yapacağı ziyaret, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde (KKTC) Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ile hükümet arasındaki stratejik görüş ayrılığını su yüzüne çıkardı. BM’nin Kıbrıs sorununa yönelik yeni bir stratejik anlaşma hazırladığı iddialarıyla birlikte, Guterres’in adaya gelişi öncesinde yaşanan bu ayrışma, Kıbrıs müzakerelerinin geleceği açısından kritik önem taşıyor. Erhürman, BM’nin yaklaşımına temkinli yaklaşırken, hükümet kanadı ise anlaşma taslağına daha olumlu baktığını sinyallerini veriyor.
BM’nin yeni stratejik anlaşma hazırlığı
BM’nin, Kıbrıs sorununda tarafları bir araya getirecek ve adada kalıcı barışı tesis etmeyi amaçlayan yeni bir stratejik anlaşma metni üzerinde çalıştığı iddiaları, son haftalarda adanın iki yakasında da yoğun bir şekilde tartışılıyor. Güney Kıbrıs Rum Yönetimi’nin de onayını alması beklenen bu anlaşma taslağının, daha önce Crans-Montana’da başarısızlıkla sonuçlanan müzakerelerin aksine, daha gerçekçi ve uygulanabilir adımlar içerdiği öne sürülüyor. Taslağın, adadaki siyasi eşitlik, toprak düzenlemeleri ve garantörlük konularını kapsadığı belirtiliyor. Ancak taslağa ilişkin resmi bir açıklama henüz yapılmış değil.
BM Genel Sekreteri Guterres’in ziyaretinde bu taslağı taraflara sunması ve müzakereleri yeniden başlatması bekleniyor. Guterres’in ziyareti, uzun süredir kilitli olan Kıbrıs barış sürecinde bir canlanma umudu olarak görülüyor. Ancak KKTC’de yaşanan görüş ayrılığı, bu umutları gölgeliyor.
Erhürman: “Anlaşma KKTC’nin egemenliğine saygı duymalı”
Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman, konuyla ilgili yaptığı açıklamada, KKTC’nin egemenlik haklarının korunması gerektiğini vurguladı. Erhürman, “BM’nin hazırladığı iddia edilen anlaşma taslağını henüz görmedik. Ancak herhangi bir anlaşma, KKTC’nin egemen eşitliğini tanımalı ve Kıbrıs Türk halkının siyasi statüsünü güvence altına almalıdır. Müzakerelerde aceleci davranılmamalı, halkımızın çıkarları ön planda tutulmalıdır” dedi. Erhürman’ın bu açıklaması, hükümetin daha yapıcı ve anlaşmaya sıcak bakan tutumuyla tezat oluşturuyor.
Cumhurbaşkanı, Guterres’in ziyaretini de değerlendirerek, “Genel Sekreter’in adaya gelmesi memnuniyet verici, ancak bu ziyaret bir kırılma noktası değil, sürecin başlangıcı olarak görülmelidir” ifadelerini kullandı.
Hükümet: “Anlaşma masada, değerlendirmeliyiz”
KKTC Başbakanı ve hükümet yetkilileri ise, BM’nin yeni girişimine daha olumlu bakıyor. Başbakan, “Kıbrıs sorununun çözümü için bir fırsat doğuyor. Taslağı incelemeli ve müzakerelerin yeniden başlaması için elimizden geleni yapmalıyız” şeklinde konuştu. Hükümet sözcüsü de, “Cumhurbaşkanımızın endişelerini anlıyoruz ancak bu süreci kaçırmamalıyız. KKTC’nin çıkarlarını koruyacak bir anlaşma mümkün” diyerek görüş ayrılığını resmen teyit etti. Hükümet kanadı, özellikle ekonomik ambargoların kaldırılması ve uluslararası alanda daha fazla tanınma vaatlerinin anlaşma metninde yer alması durumunda, sürece daha sıcak bakıyor.
Uzman değerlendirmesi: İç siyasi dengeler belirleyici olacak
KKTC’deki bu görüş ayrılığı, uzmanlara göre sadece müzakere taktiklerinden ibaret değil. Aynı zamanda iç siyasi dengelerle de yakından ilgili. Cumhurbaşkanı Erhürman ile hükümet arasındaki bu fikir ayrılığı, gelecek seçimler öncesinde bir pozisyon alma savaşı olarak da yorumlanıyor. Kıbrıs sorununun çözümü halinde, adanın yeniden birleşmesi ve Kıbrıs Türklerinin statüsü gibi konular, KKTC’deki tüm siyasi aktörler için hassas bir denge unsuru. Guterres’in ziyareti, bu dengeyi bozarak süreci hızlandırabilir veya derinleştirebilir. Kıbrıs Türk halkının beklentileri ise ekonomik iyileşme, seyahat özgürlüğü ve uluslararası tanınma odaklı. Ancak bu beklentilerin karşılanıp karşılanmayacağı, BM’nin hazırladığı anlaşma taslağının içeriğine ve tarafların uzlaşmaya ne kadar istekli olduğuna bağlı.
Önümüzdeki günlerde, Guterres’in ziyareti öncesinde tarafların pozisyonlarını netleştirmesi bekleniyor. KKTC’deki bu görüş ayrılığının, Kıbrıs barış sürecini olumsuz etkilemeden nasıl yönetileceği merak konusu. Türkiye’nin de yakından takip ettiği süreçte, garantör ülke olarak Türkiye’nin tutumu da Kıbrıs’taki denklemin önemli bir parçasını oluşturuyor. Guterres’in ziyareti, sadece Kıbrıs için değil, Doğu Akdeniz’in genel jeopolitik dengeleri açısından da kritik bir test olacak. Ziyaretin sonuçları, Kıbrıs sorununun çözümüne yönelik umutları artırabileceği gibi, mevcut statükonun devamına da zemin hazırlayabilir.
