Keşmir'de 19 Temmuz 1947'de halkın kendi kaderini tayin hakkı için başlayan mücadele, aradan geçen 77 yıla rağmen sonuçsuz kaldı. Her yıl 'Kara Gün' olarak anılan bu tarih, bölge halkının Hindistan ve Pakistan arasındaki anlaşmazlığın gölgesinde yaşadığı belirsizliği simgeliyor. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 1948'den itibaren aldığı kararlar, Keşmir halkına kendi kaderini tayin hakkı tanınmasını öngörse de, bu vaat bugüne dek yerine getirilmedi.
Tarihsel Arka Plan: 19 Temmuz Neden 'Kara Gün'?
19 Temmuz 1947, Keşmir'in Hindistan'a katılmasını sağlayan 'Katılım Belgesi'nin (Instrument of Accession) imzalandığı gün olarak kayıtlara geçti. Dönemin Keşmir Maharajası Hari Singh, Pakistan'ın desteklediği aşiret güçlerinin bölgeye saldırması üzerine Hindistan'dan askeri yardım istedi ve karşılığında Hindistan'a katılma kararı aldı. Ancak bu karar, Keşmir halkının iradesini yansıtmıyordu. Halk, o günden bu yana kendi kaderini tayin hakkını talep ediyor. 19 Temmuz, bu nedenle Keşmir'de 'Kara Gün' olarak anılıyor ve her yıl protesto gösterilerine sahne oluyor.
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, 21 Nisan 1948'de kabul ettiği 47 sayılı kararla Keşmir'de halkoylaması yapılmasını tavsiye etti. Bu karar, Keşmir halkının kendi geleceğini belirleme hakkını uluslararası düzeyde tanıyan en önemli belge oldu. Ne var ki, Hindistan ve Pakistan arasındaki anlaşmazlıklar, halkoylamasının bir türlü yapılmasına izin vermedi. 1949'da ateşkes hattı çizildi ve bölge fiilen ikiye bölündü.
BM Kararları ve Uluslararası Hukuk
BM Güvenlik Konseyi'nin 47 sayılı kararı, Keşmir'in geleceğinin bölge halkının özgür ve tarafsız bir halkoylamasıyla belirlenmesini öngörüyordu. Karar, Pakistan'ın askerlerini geri çekmesini ve ardından Hindistan'ın da benzer şekilde güçlerini azaltmasını, sonrasında halkoylamasına gidilmesini tavsiye ediyordu. Ancak taraflar arasındaki güvensizlik ve stratejik çıkarlar, bu sürecin işlemesini engelledi. Hindistan, Keşmir'in kendi topraklarının ayrılmaz bir parçası olduğunu savunurken, Pakistan halkoylaması yapılması gerektiğini vurguluyor. BM kararları bağlayıcı olmasına rağmen, uygulanması için ciddi bir yaptırım mekanizması bulunmuyor.
Uluslararası hukuk uzmanları, Keşmir halkının kendi kaderini tayin hakkının BM kararlarıyla tescil edildiğini, ancak siyasi irade eksikliği nedeniyle bu hakkın kullanılamadığını belirtiyor. Bölgede yaşayanlar, on yıllardır süren çatışma ve istikrarsızlık ortamında temel hak ve özgürlüklerden yeterince yararlanamıyor.
Günümüzde Keşmir: Devam Eden Gerilim
2019'da Hindistan'ın Cammu ve Keşmir'e özel statü tanıyan 370. maddeyi yürürlükten kaldırması, bölgedeki dengeleri sarstı. Bu adım, Keşmir'in demografik yapısını değiştirmeye yönelik endişeleri artırdı ve bölgede protestolara yol açtı. Hindistan hükümeti, kararın bölgenin kalkınmasını hızlandıracağını savunurken, Keşmirli siyasi gruplar ve uluslararası kuruluşlar, kararın Keşmir halkının siyasi iradesini yok saydığını dile getirdi. O günden bu yana bölgede sıkı güvenlik önlemleri uygulanıyor, internet kesintileri ve iletişim kısıtlamaları sıkça yaşanıyor.
Pakistan, her yıl 5 Şubat'ta 'Keşmir Dayanışma Günü' düzenleyerek BM kararlarının uygulanması çağrısında bulunuyor. Ancak uluslararası toplumun bu konudaki ilgisi sınırlı kalıyor. Keşmirli insan hakları savunucuları, bölgede yaşanan ihlallerin dünya kamuoyunda yeterince yankı bulmadığını ifade ediyor.
Kendi Kaderini Tayin: Yarım Kalan Bir Vaadin Anatomisi
Keşmir sorunu, yirminci yüzyılın en uzun süreli ve çözümsüz kalan bölgesel anlaşmazlıklarından biri olarak tarihe geçti. BM kararları, halkoylaması vaadi ve uluslararası hukukun evrensel ilkeleri, bölge halkının beklentilerini yansıtıyor. Ancak jeopolitik çıkarlar, iki ülke arasındaki rekabet ve küresel güçlerin tutumu, bu vaadin yerine getirilmesini engelledi. Bugün Keşmir'de yaşayan milyonlarca insan, hâlâ kendi geleceğini belirleme hakkını kullanamamanın sıkıntısını çekiyor. 19 Temmuz, bu yarım kalmış vaadin simgesi olarak anılmaya devam ediyor. Uluslararası toplumun, BM kararlarını hatırlatmak ve insan hakları ihlallerine karşı sesini yükseltmek dışında somut bir adım atmaması, sorunun geleceğine dair belirsizliği koruyor.
Keşmir meselesi, kendi kaderini tayin hakkının sadece bir ilke olarak kalmaması gerektiğini, aynı zamanda uygulanabilir bir hak olduğunu gösteriyor. Ancak siyasi irade ve uluslararası baskı eksikliği, bu hakkın hayata geçirilmesini geciktiriyor. Bölge halkının talepleri, barışçıl yollarla dile getirilmeye devam ediyor; fakat çözüm için daha fazla çaba gerekiyor.
