Türkiye'de bilim insanları, vatandaşların karşılaştıkları kene türünü cep telefonuyla çekecekleri fotoğraf üzerinden hızlıca belirleyebilmelerini sağlayacak yapay zeka destekli bir mobil uygulama geliştiriyor. Proje, özellikle Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) açısından risk taşıyan kene türlerinin erken teşhisine olanak tanıyarak, halk sağlığı alanında önemli bir boşluğu doldurmayı hedefliyor. Uygulama sayesinde kene ısırığına maruz kalan kişiler, sağlık kuruluşuna başvurmadan önce risk durumunu öğrenebilecek.
Yapay Zeka Destekli Tanı Sistemi Nasıl Çalışıyor?
Geliştirilen uygulama, derin öğrenme algoritmaları kullanarak kene morfolojisini analiz ediyor. Kullanıcı, cep telefonu kamerasıyla kenenin net bir fotoğrafını çekiyor ve yapay zeka modeli, görüntüyü saniyeler içinde işleyerek kenenin cins ve türünü tahmin ediyor. Sistem, özellikle Hyalomma cinsine ait türleri tanıyarak KKKA virüsünü taşıma potansiyeli yüksek olan keneleri işaretliyor. Böylece vatandaşlar, kenenin tehlikeli olup olmadığını anında öğrenerek gerekli önlemleri alabiliyor.
Proje yürütücülerinden Doç. Dr. [isim], “Cep telefonuyla çekilen bir fotoğrafın yapay zeka tarafından analiz edilmesi, özellikle kırsal bölgelerde yaşayan vatandaşlar için hayat kurtarıcı olabilir. Kene türünü doğru tespit etmek, KKKA riskini değerlendirmede ilk adımdır” dedi. Uygulamanın, sağlık personeli olmayan bireylerin de kolayca kullanabileceği şekilde tasarlandığı belirtiliyor.
KKKA Riski ve Erken Teşhisin Önemi
Kırım Kongo Kanamalı Ateşi, ülkemizde özellikle İç Anadolu, Karadeniz ve Doğu Anadolu bölgelerinde görülen, kenelerle bulaşan viral bir hastalık. Hastalık, ateş, halsizlik, kas ağrıları ve kanama gibi belirtilerle seyrediyor ve ölümcül olabiliyor. Her kene türü KKKA virüsünü taşımıyor; bu nedenle kenenin türünün doğru bilinmesi, gereksiz paniğin önlenmesi ve sağlık kaynaklarının verimli kullanılması açısından kritik.
Mevcut durumda kene türü tespiti, uzman biyologlar tarafından laboratuvar ortamında mikroskop altında yapılıyor. Bu süreç zaman alıcı ve her yerde erişilebilir değil. Yapay zeka destekli uygulama, bu süreci demokratikleştirerek herkesin cebine taşımayı amaçlıyor. Araştırmacılar, uygulamanın doğruluk oranını artırmak için Türkiye'nin farklı bölgelerinden toplanan binlerce kene görüntüsüyle modeli eğitiyor.
Geliştirme Süreci ve Gelecek Planları
Proje, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) desteğiyle yürütülüyor. Ekip, şu ana kadar prototip bir model oluşturdu ve saha testlerine başladı. İlk sonuçlar, yapay zekanın yaygın kene türlerini yüksek doğrulukla ayırt edebildiğini gösteriyor. Uygulamanın önümüzdeki aylarda hem iOS hem de Android platformlarında ücretsiz olarak sunulması planlanıyor.
Araştırmacılar, uygulamanın sadece kene türü tespitiyle sınırlı kalmayacağını, aynı zamanda kene ısırığı sonrası yapılması gerekenler, en yakın sağlık kuruluşu yönlendirmesi ve KKKA belirtileri hakkında bilgilendirme gibi özellikler de içereceğini belirtiyor. Kullanıcı geri bildirimleriyle modelin sürekli güncellenmesi ve yeni kene türlerinin eklenmesi hedefleniyor.
Halk Sağlığı ve Dijital Dönüşüm
Bu tür yapay zeka uygulamaları, sağlık hizmetlerine erişimin kısıtlı olduğu kırsal alanlarda büyük bir ihtiyaca cevap veriyor. Benzer projeler dünya genelinde de yaygınlaşıyor; örneğin ABD ve Avrupa'da sivrisinek ve kene kaynaklı hastalıkların takibi için mobil uygulamalar kullanılıyor. Türkiye'deki bu girişim, hem akademik hem de pratik açıdan önemli bir adım.
Ancak, yapay zeka tabanlı teşhis araçlarının yaygınlaşmasıyla birlikte, veri gizliliği ve modelin yanlış pozitif/negatif sonuç üretme riski gibi konuların da dikkatle ele alınması gerekiyor. Kullanıcıların, uygulamanın bir tıbbi teşhis aracı olmadığını, yalnızca bir ön bilgilendirme sağladığını bilmesi ve şüpheli durumlarda mutlaka hekime başvurması gerekiyor.
Geliştiriciler, uygulamanın sağlık bakanlığı ile entegre çalışarak KKKA vakalarının bildirimini hızlandırabileceğini ve bölgesel risk haritalarının oluşturulmasına katkı sağlayabileceğini ifade ediyor. Proje tamamlandığında, Türkiye'de kene kaynaklı hastalıklarla mücadelede yeni bir dönemin başlaması bekleniyor.
