Aftlar, ağız içinde görülen küçük ama son derece ağrılı yaralardır. Çoğu insan hayatının bir döneminde en az bir kez aftla karşılaşır. Ancak bu yaralar sık tekrarladığında veya iyileşmediğinde, altında yatan daha ciddi sağlık sorunlarının habercisi olabilir. Tıp dilinde rekürrent aftöz stomatit olarak bilinen aftlar, genellikle 1-2 hafta içinde kendiliğinden iyileşir, ancak ağrıları nedeniyle yemek yemeyi, konuşmayı ve hatta su içmeyi bile zorlaştırabilir.
Aftlar neden oluşur?
Aftların kesin nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, bağışıklık sistemi, genetik yatkınlık, stres, hormonal değişiklikler, beslenme eksiklikleri (özellikle B12 vitamini, demir, folik asit), ağız travmaları (yanlış fırçalama, sert yiyecekler) ve bazı gıdalara karşı hassasiyet (çikolata, kahve, çilek gibi) tetikleyici faktörler arasında sayılmaktadır. Ayrıca Behçet hastalığı, Crohn hastalığı, çölyak hastalığı gibi sistemik rahatsızlıklar da sık ve şiddetli aftlara yol açabilir. Bu nedenle, özellikle ayda birkaç kez tekrarlayan veya 2 haftadan uzun süren aftlar mutlaka bir hekim tarafından değerlendirilmelidir.
Aft türleri ve belirtileri
Aftlar üç ana tipe ayrılır: minör aftlar (en sık görülen, 1 cm'den küçük, 1-2 haftada iyileşir), major aftlar (daha büyük, daha derin, 6 haftaya kadar sürebilir ve iz bırakabilir) ve herpetiform aftlar (çok sayıda küçük yara şeklinde görülür). Tipik olarak aftlar, kenarları kırmızı, ortası beyaz veya sarımsı, ağrılı lezyonlar olarak tanımlanır. Aftlar bulaşıcı değildir ve uçuklardan farklıdır.
Tedavi ve önleme yöntemleri
Aftların tedavisinde amaç ağrıyı azaltmak, iyileşmeyi hızlandırmak ve tekrarlama sıklığını önlemektir. Topikal kortikosteroid kremler, ağız gargaraları, antiseptik solüsyonlar ve ağrı kesici jeller yaygın olarak kullanılır. Tekrarlayan aftlarda doktor altta yatan nedenleri araştırmak için kan testleri isteyebilir. Beslenme eksiklikleri tespit edilirse takviye verilebilir. Ayrıca sigara ve alkol gibi tahriş edici maddelerden kaçınmak, stresten uzak durmak, yumuşak kıllı diş fırçası kullanmak, asitli ve baharatlı yiyeceklerden sakınmak aft oluşumunu azaltabilir.
Ne zaman doktora başvurulmalı?
Aftlar genellikle basit bir sağlık sorunu olarak görülse de aşağıdaki durumlarda mutlaka bir doktora danışılmalıdır: 2 haftadan uzun süren ve iyileşmeyen yaralar, alışılmadık derecede büyük veya çok sayıda aft, şiddetli ağrı, yutma güçlüğü, ateş ya da lenf bezlerinde şişlik eşlik ediyorsa. Ayrıca daha önce aft sorunu yaşamamış bir kişide aniden başlayan sık tekrarlayan aftlar da araştırılmalıdır.
Sonuç olarak aftlar, küçük yaralar olarak hafife alınmamalıdır. Sık tekrarlayan ve inatçı aftlar, vücudun başka bir soruna işaret eden sinyali olabilir. Sağlıklı bir ağız yapısı için düzenli diş hekimi kontrolleri, dengeli beslenme ve stresten uzak bir yaşam tarzı benimsemek önemlidir.
