Kastamonu'da sadece bu bölgede yetişen ve Osmanlı mutfağının vazgeçilmez meyvelerinden biri olan coğrafi işaretli üryani eriğinin hasadına başlandı. Yöre halkının yüzyıllardır yetiştirdiği bu özel meyve, hem lezzeti hem de sağlık faydalarıyla öne çıkıyor. Üryani eriği, kurutulduktan sonra uzun süre saklanabiliyor ve birçok geleneksel tarifte kullanılıyor.
Üryani eriğinin özellikleri ve hasat süreci
Üryani eriği, bilimsel olarak Prunus domestica türüne ait olup, sadece Kastamonu'nun belirli mikroklimal bölgelerinde yetişiyor. İlkbaharda çiçek açan ağaçlar, yaz sonunda meyve veriyor. Hasat, genellikle ağustos ayının son haftası ile eylül başında yapılıyor. Bu yıl hava koşullarının uygun gitmesiyle rekoltenin yüksek olması bekleniyor. Üreticiler, sabahın erken saatlerinde topladıkları erikleri, güneşte kurutarak veya taze olarak satışa sunuyor. Kurutma işlemi sırasında kükürt kullanılmaması, ürünün doğallığını koruyor.
Üryani eriği, diğer erik çeşitlerinden farklı olarak daha küçük, yuvarlak ve koyu mor renkte. Tadı ise tatlı ile ekşi arasında dengeli bir lezzet sunuyor. Kurutulduğunda buruşuk bir görünüm alan erik, özellikle kış aylarında bağışıklık sistemini güçlendirmek için tüketiliyor. Yüksek lif, C vitamini ve antioksidan içeriğiyle biliniyor. Ayrıca potasyum, magnezyum ve demir gibi mineraller açısından da zengin.
Osmanlı mutfağındaki yeri ve ekonomik değeri
Osmanlı mutfağında üryani eriği, hem taze hem de kurutulmuş olarak kullanılırdı. Saray mutfağında özellikle et yemeklerinde, pilavlarda ve tatlılarda tercih edilirdi. Üryani eriği ile yapılan 'erikli pilav' ve 'erik hoşafı' gibi tarifler, günümüzde de Kastamonu yöresinde sıkça yapılıyor. Ayrıca kurutulmuş erik, çerez olarak tüketildiği gibi, reçel, marmelat ve hatta likör yapımında da kullanılıyor.
Coğrafi işaret tescili, üryani eriğinin ekonomik değerini artırıyor. Kastamonu'da yaklaşık 10 bin dekarlık alanda üretim yapılıyor ve yılda ortalama 5 bin ton ürün elde ediliyor. Bu ürünün bir kısmı yurt içinde satılırken, bir kısmı da başta Almanya, Fransa ve Hollanda olmak üzere Avrupa ülkelerine ihraç ediliyor. Kurutulmuş üryani eriği, kilosu 100-150 TL arasında alıcı buluyor. Bu da üretici için önemli bir gelir kapısı oluşturuyor.
Üreticilerin beklentileri ve zorluklar
Kastamonu'da üryani eriği üreticileri, bu yıl hasadın verimli geçmesinden memnun. Ancak bazı sorunlar da mevcut. İklim değişikliği nedeniyle bazı yıllar don olayları yaşanabiliyor ve bu da rekolteyi düşürebiliyor. Ayrıca, genç nüfusun tarımdan uzaklaşması, üretimin sürdürülebilirliği açısından risk oluşturuyor. Üreticiler, devletten destek ve teşvik bekliyor. Özellikle coğrafi işaretli ürünlerin tanıtımı ve pazarlanması konusunda daha fazla çalışma yapılması gerektiğini vurguluyorlar.
Kastamonu Üniversitesi Ziraat Fakültesi'nden Dr. Ayşe Yılmaz, üryani eriğinin sadece bir meyve olmadığını, aynı zamanda kültürel bir miras olduğunu belirtiyor. Yılmaz, "Üryani eriği, Kastamonu'nun simgesi haline gelmiş bir ürün. Bu eriğin korunması ve gelecek nesillere aktarılması için hem üreticilere hem de tüketicilere görev düşüyor. Coğrafi işaret tescili bu anlamda önemli bir adım. Ancak tanıtım ve pazarlama konusunda daha fazla çaba sarf edilmeli" diyor.
Gelecek perspektifi
Üryani eriği, sadece Kastamonu için değil, Türkiye için de önemli bir değer. Son yıllarda organik tarıma olan ilginin artmasıyla birlikte, üryani eriğine olan talep de artıyor. Özellikle sağlıklı atıştırmalık arayan tüketiciler, kurutulmuş üryani eriğine yöneliyor. Bu durum, üreticiler için yeni pazarlar anlamına geliyor. Ancak, rekabetin artması ve taklit ürünlerin piyasaya sürülmesi gibi riskler de var. Bu noktada coğrafi işaretin korunması ve denetlenmesi büyük önem taşıyor.
Önümüzdeki yıllarda, üryani eriğinin işlenmiş ürün çeşitliliğinin artırılması ve katma değerli ürünlere dönüştürülmesi hedefleniyor. Örneğin, erik suyu, erik püresi, erikli atıştırmalıklar gibi ürünler geliştirilebilir. Ayrıca, agroturizm kapsamında erik bahçelerine turlar düzenlenerek hem tanıtım hem de ek gelir sağlanabilir. Kastamonu'nun bu eşsiz meyvesi, doğru stratejilerle hem ulusal hem de uluslararası alanda daha fazla tanınabilir.
Sonuç olarak, üryani eriği hasadının başlaması, Kastamonu için hem ekonomik hem de kültürel bir canlanma anlamına geliyor. Bu değerli meyvenin sürdürülebilir üretimi ve tanıtımı için paydaşlara önemli görevler düşüyor. Tüketicilerin de bilinçli tercihleriyle bu mirasa sahip çıkması gerekiyor.
