Kars’ın yüksek rakımlı yaylaları, yaz mevsiminin gelmesiyle birlikte besicilerin geleneksel üretim mesaisine sahne oluyor. Karayazı, Sarıkamış ve Digor ilçeleri başta olmak üzere bölgedeki onlarca aile, sürülerini otlatmak ve süt ürünleri üretmek için kent merkezinden ve köylerden yaylalara hareket etti. Yaklaşık üç ay sürecek bu göç, hem hayvancılığın sürdürülebilirliği hem de yöresel ürünlerin ekonomiye kazandırılması açısından kritik önem taşıyor.
Yaylalara Göç ve Yaşam Koşulları
Besiciler, Nisan ayının sonlarından itibaren sürülerini toplayıp yaylalara çıkıyor. Bu süreçte çadır kurma, hayvanların sağlık kontrolleri ve otlatma alanlarının belirlenmesi gibi hazırlıklar yapılıyor. Yaylalarda geçirilen süre boyunca aileler, hakim oldukları bölgelerde çadırlarda veya taş evlerde konaklıyor. Enerji ihtiyacını güneş panelleriyle karşılayan bazı aileler, su ihtiyacını ise doğal kaynaklardan sağlıyor.
Günün ilk ışıklarıyla başlayan mesaide, sürüler sabah erken saatlerde otlaklara salınıyor. Hayvanların güvenliği ve sağlığı için çobanlar ve köpekler eşliğinde yürütülen otlatma faaliyeti, akşam saatlerine kadar sürüyor. Bu süreçte hayvanların beslenmesi, su içmesi ve dinlenmesi düzenli olarak takip ediliyor. Ayrıca, olası hastalıklara karşı aşılamalar ve veteriner kontrolü de büyük önem arz ediyor.
Üretim: Süt, Peynir, Tereyağı ve Çeçil
Yayla döneminin en önemli ekonomik getirisi, süt ve süt ürünleri üretimi. Besiciler, sabah ve akşam olmak üzere günde iki kez yaptıkları sağım işlemiyle elde ettikleri sütü, geleneksel yöntemlerle işliyor. Bu kapsamda taze peynir, otlu peynir, tereyağı ve Kars’a özgü çeçil peyniri üretiliyor. Üretilen ürünler, hem kendi tüketimleri için ayrılıyor hem de yakın çevre ve pazarlara satılmak üzere hazırlanıyor.
Kars yaylalarında üretilen süt ürünleri, kendine has aromaları ve doğal üretim yöntemleriyle ülke genelinde tanınıyor. Özellikle çeçil peyniri, uzun raf ömrü ve tuzlu tadıyla öne çıkıyor. Besiciler, ürünlerini soğuk zincir kurallarına uygun şekilde saklamak ve pazara ulaştırmak için şehir merkezindeki tesislerle irtibat kuruyor. Ayrıca bazı aileler, ürünlerini internet üzerinden satarak e-ticaretten de faydalanıyor.
Yayla dönemi boyunca besiciler, hayvanlarının süt verimini artırmak için doğal otlaklardan maksimum düzeyde yararlanıyor. Bölgedeki zengin flora, hayvanların kaliteli beslenmesini sağlıyor ve bu da sütün kalitesine olumlu yansıyor. Uzmanlar, Kars yaylalarının ekolojik koşullarının ürünlere özgün bir tat kattığını ve bu durumun markalaşma için önemli bir fırsat oluşturduğunu belirtiyor.
Kültürel Miras ve Ekonomik Canlılık
Yaylacılık, Kars’ın kırsal kesiminde sadece bir geçim kaynağı değil, aynı zamanda kuşaktan kuşağa aktarılan bir kültürel miras. Aileler, çocuklarına hayvancılığı ve doğayla iç içe yaşamayı öğretiyor. Bu gelenek, toplumsal bağları güçlendirirken kırsal nüfusun şehirlere göçünü de yavaşlatıyor. Yaylalarda kurulan geçici yerleşimler, folklorik açıdan zengin bir yaşam biçimi sunuyor.
Ekonomik açıdan bakıldığında, yaylacılık bölge için önemli bir gelir kaynağı. Besiciler, ürettikleri ürünlerin yanı sıra, canlı hayvan ticareti ve yapağı satışıyla da geçimlerini sağlıyor. Özellikle küçükbaş hayvancılıkta ciddi bir potansiyele sahip olan Kars, bu üretimle Türkiye'nin hayvancılık envanterine katkı sunuyor. Yerel yönetimler ve kooperatifler, besicilerin desteklenmesi ve ürünlerin pazarlanması için çeşitli projeler yürütüyor.
Kars'ın yaylalarında süren bu mesai, doğal dengenin korunması açısından da büyük önem taşıyor. Sürdürülebilir otlatma metotları, meraların aşırı kullanımının önüne geçilmesini sağlıyor. Besiciler, geleneksel bilgileriyle hareket ederek otlakların gelecek nesillere aktarılmasına özen gösteriyor. Bu durum, ekolojik denge ile ekonomik kalkınmanın bir arada yürütülebileceğinin somut örneklerinden biri olarak değerlendiriliyor.
Yaylalarda geçirecekleri süre boyunca besiciler, hem aile bütçelerine katkı sağlayacak hem de yöresel ürün çeşitliliğini artıracak. Kars'ın bu kadim üretim pratiği, bölge halkının dayanışma ruhunu canlı tutarken, Türkiye'nin gıda güvenliğine de katkıda bulunuyor. Önümüzdeki dönemde yaylacılığın desteklenmesi, Kars'ın kırsal kalkınma hedeflerine ulaşmasında kilit rol oynayacak.
