Basra Körfezi'nde günlük 10 ila 15 bin doları bulan bekleme maliyetleri ve yükselen sigorta primleri, bölgede sıkışıp kalan yüzlerce gemiyi yeni bir arayışa sürükledi. Çifte abluka yaşanan Hürmüz Boğazı'nda bazı tankerler, ışıklarını söndürüp elektronik izlerini kapatarak “karanlık seyir” yöntemiyle geçiş yapıyor. Bu yöntem, gemilerin uydu takip sistemlerinden (AIS) gönüllü olarak ayrılması ve gece karanlığında fark edilmeden ilerlemesi anlamına geliyor. Uzmanlar, bu durumun bölgedeki gerginliği daha da tırmandırabileceği uyarısında bulunuyor.
Artan maliyetler ve sigorta primleri gemileri zorluyor
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik bir su yolu. Son dönemde İran'ın gemilere yönelik müdahaleleri ve bölgedeki askeri gerilim, sigorta şirketlerinin primleri katlamasına neden oldu. Birçok gemi, geçiş ücretlerinin yanı sıra beklemek zorunda kaldıkları her gün için ek maliyetlerle karşı karşıya. Bu durum, özellikle küçük ve orta ölçekli armatörleri zor durumda bırakıyor. “Karanlık seyir” yöntemi, maliyetleri düşürmek için son çare olarak görülse de, beraberinde büyük riskler taşıyor.
Karanlık seyir nedir ve riskleri neler?
Karanlık seyir, gemilerin AIS (Otomatik Tanımlama Sistemi) sinyallerini kapatarak ve gece saatlerinde ışıksız seyir yaparak tespit edilmemeye çalışmasıdır. Bu yöntem, uluslararası denizcilik kurallarına aykırı olmasa da, çarpışma riskini ciddi şekilde artırıyor. Ayrıca, bölgedeki deniz trafiğinin yoğunluğu göz önüne alındığında, büyük bir kazaya davetiye çıkarıyor. Uzmanlar, bu tür geçişlerin hem çevre felaketine yol açabileceğini hem de askeri müdahalelere neden olabileceğini belirtiyor.
Bölgedeki jeopolitik gerilim
Hürmüz Boğazı, İran ile ABD ve müttefikleri arasındaki gerilimin odağında yer alıyor. İran, zaman zaman boğazı kapatma tehdidinde bulunurken, ABD liderliğindeki koalisyon güçleri de bölgedeki deniz güvenliğini sağlamaya çalışıyor. Bu ortamda, gemilerin “karanlık seyir” yapması, yanlışlıkla askeri hedef olarak algılanma riskini de beraberinde getiriyor. Sektör temsilcileri, uluslararası toplumun bu duruma acil bir çözüm bulması gerektiğini vurguluyor.
Yaşanan bu gelişmeler, küresel tedarik zincirlerinde yeni bir kırılma noktasına işaret ediyor. Hürmüz Boğazı'ndaki belirsizlik, petrol fiyatlarını yukarı çekerken, alternatif rotaların kullanımını da gündeme getiriyor. Ancak karanlık seyir gibi yöntemler, sorunu çözmekten çok daha derinleştirme potansiyeli taşıyor. Bölgedeki tüm aktörlerin, deniz güvenliğini ve uluslararası hukuku ön planda tutacak bir diyalog başlatması elzem görünüyor.
