Malatya’nın Battalgazi ilçesinde, kayısının ardından çiftçilerin alternatif gelir kapısı haline gelen kurutmalık domateslerde hasat dönemi başladı. Tarlalar, olgunlaşan domateslerin kızıllığıyla adeta kırmızı bir halıya büründü. Üreticiler, sabahın erken saatlerinde tarlalarda topladıkları domatesleri, İzmir’deki işleme tesislerine gönderiyor. Bu tesislerde kurutulan domatesler, dünyanın dört bir yanına ihraç ediliyor. Bölgede her geçen yıl artan kurutmalık domates üretimi, hem çiftçilere hem de ekonomiye önemli katkı sağlıyor.
Kuru Domates Üretiminde Yeni Merkez
Malatya, kayısı denince akla gelen ilk şehir olmasına rağmen, son yıllarda domates kurutmada da önemli bir merkez haline geldi. Özellikle Battalgazi ve Akçadağ ilçelerinde, kayısı bahçelerinin arasında domates tarlaları da yer almaya başladı. Çiftçiler, kayısıdan aldıkları verimin yanına domates ekleyerek hem riski dağıtmayı hem de ek gelir sağlamayı hedefliyor. Kurutmalık domates üretimi, emek yoğun bir süreç gerektiriyor. Domatesler, hasat edildikten sonra özenle dilimlenip tuzlanıyor ve güneşte kurumaya bırakılıyor. Bu süreç, yaklaşık 10-15 gün sürüyor. Üreticiler, doğal koşullarda kurutulan domateslerin lezzetinin, makineyle kurutulanlara göre çok daha iyi olduğunu belirtiyor.
İzmir’den Dünyaya Uzanan Ticaret Ağı
Malatya’da toplanan domatesler, tırlarla İzmir’e taşınıyor. İzmir’in Foça ve Menemen ilçelerindeki tesislerde bu domatesler işleniyor, paketleniyor ve ihracata hazır hale getiriliyor. Bu ürünler başta Avrupa ülkeleri olmak üzere, Amerika Birleşik Devletleri, Orta Doğu ve Uzak Doğu pazarlarına gönderiliyor. Türkiye İhracatçılar Meclisi verilerine göre, kuru domates ihracatı son beş yılda %50 arttı. Bu artışta, Malatya gibi yeni üretim merkezlerinin katkısı büyük. Bölgedeki üreticiler, ürettikleri kurutmalık domatesleri kilogram başına geçen yıla göre %30 daha yüksek fiyattan sattıklarını ifade ediyor.
Üreticilerin Yeni Umudu
Kurutmalık domates, Malatyalı çiftçiler için yeni bir umut oldu. Kayısıda yaşanan don olaylarına karşı alternatif arayan üreticiler, domatesin daha dirençli olduğunu ve işçilik maliyetinin daha düşük olduğunu söylüyor. Bölgede kadın işçiler, domates toplama ve dilimleme işlerinde yoğun olarak çalışıyor. Bu durum, kırsalda kadın istihdamına da katkı sağlıyor. Ziraat Odası Başkanı Ali Soylu, “Domates, kayısıdan sonra en önemli tarım ürünümüz oldu. Bu yıl hava koşulları iyi gitti, rekolte yüksek. Fiyatlar da memnun edici. Üreticimiz yüzünü güldürüyor“ dedi. Soylu, önümüzdeki yıllarda üretim alanlarının daha da artacağını öngördüklerini belirtti.
Gelecek Perspektifi ve Değerlendirme
Türkiye, dünya kuru domates üretiminde Çin ve İtalya’nın ardından üçüncü sırada yer alıyor. Bu alanda söz sahibi olmak isteyen Türkiye’nin, üretim ve ihracat kapasitesini artırması gerekiyor. Malatya’da gelişen bu yeni üretim deseni, kayısıya olan bağımlılığı azaltarak çiftçinin gelirini çeşitlendiriyor. Ancak, kurutmalık domates üretiminde kalite standartlarının korunması ve güneş kurutma tesislerinin modernizasyonu için devletin desteği önem taşıyor. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın bu ürünü stratejik ürünler listesine alması ve üreticilere verilen desteklerin artırılması, sektörün uluslararası rekabette güçlenmesine yardımcı olacaktır. Ayrıca, üreticilerin örgütlenmesi ve kooperatifleşmesi, pazarlama maliyetlerini düşürerek üreticinin daha fazla kazanmasını sağlayabilir.
