İstanbul'da, kapalı alanlarda sigara içme yasağını ihlal eden işletmelere son 5 yılda toplam 694 milyon 666 bin 994 lira idari para cezası kesildi. İstanbul Valiliği tarafından yapılan açıklamada, 2019-2024 yılları arasında yapılan denetimlerde 112 bin 341 işletmeye cezai işlem uygulandığı belirtildi. Bu cezaların büyük çoğunluğu kafe, restoran, bar ve nargile salonları gibi kapalı alan işletmelerine kesildi.
Denetimler sıklaştı
Son yıllarda sigara yasağı ihlallerine karşı denetimlerin arttığını belirten yetkililer, özellikle havaların soğumasıyla birlikte kapalı alanlarda sigara içme oranının yükseldiğine dikkat çekti. İstanbul genelinde 39 ilçede eş zamanlı denetimler yapılırken, zabıta ekipleri ve sağlık müdürlüğü personeli tarafından binlerce işletme kontrol edildi. Cezalara rağmen bazı işletmelerin yasağı delmeye devam ettiği görülürken, en yüksek ceza miktarının 2023 yılında kesildiği öğrenildi. 2023'te sadece bir yılda 185 milyon lira ceza uygulandı.
Yasağın kapsamı ve ceza miktarları
4207 sayılı Tütün Ürünlerinin Zararlarının Önlenmesi ve Denetimi Hakkında Kanun kapsamında, kapalı alanlarda sigara içmek yasak. İhlal eden işletmelere ilk seferde 7 bin 500 lira, tekrarında 15 bin lira ve daha sonraki her ihlalde 30 bin liraya kadar para cezası uygulanabiliyor. Ayrıca, sigara içen kişilere de 500 ila 2 bin lira arasında ceza kesiliyor. İstanbul'da son 5 yılda uygulanan cezaların %70'i küçük işletmelere, %30'u ise büyük işletmelere kesildi. En fazla ceza alan ilçeler arasında Beyoğlu, Şişli, Kadıköy ve Fatih öne çıkıyor.
Toplum sağlığı ve ekonomik etkiler
Sigara yasağının temel amacı pasif içiciliğin önüne geçmek ve toplum sağlığını korumak. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, Türkiye'de her yıl 100 binden fazla kişi tütün kullanımına bağlı hastalıklar nedeniyle hayatını kaybediyor. Kapalı alanlarda sigara yasağının bu sayıyı azaltmada önemli bir rol oynadığı belirtiliyor. Ancak ekonomik açıdan işletmeler, cezaların yanı sıra müşteri kaybı gibi sorunlarla da karşı karşıya. Özellikle turistik bölgelerdeki işletmeler, yabancı turistlerin sigara içme alışkanlıkları nedeniyle sık sık uyarı alıyor.
Uygulamada yaşanan zorluklar
Yasağın uygulanmasında bazı aksaklıklar yaşandığı da gözlemleniyor. Özellikle gece kulüpleri ve nargile salonları, yasakları delmek için farklı yöntemler deniyor. Bazı işletmelerin kapalı alanları 'açık alan' olarak göstermeye çalıştığı, balkon veya teras gibi bölümleri kapatarak sigara içilmesine izin verdiği tespit edildi. Ayrıca, denetimlerin yetersiz olduğu ve cezaların caydırıcılığının sorgulandığı da belirtiliyor. İstanbul'da yaklaşık 200 bin işletme bulunurken, yılda sadece 22 bin denetim yapılabiliyor. Bu da her işletmenin ortalama 9 yılda bir denetlendiği anlamına geliyor.
Sonuç olarak, İstanbul'da sigara yasağı ihlallerine kesilen cezalar milyonları bulsa da, asıl hedef olan toplum sağlığını korumak için denetimlerin artırılması ve cezaların caydırıcı hale getirilmesi gerekiyor. Aksi halde, yasaklar kağıt üzerinde kalma riski taşıyor. Uzmanlar, sigara kullanımını azaltmak için vergi artışı, bilinçlendirme kampanyaları ve sigara bırakma destek programlarının da yaygınlaştırılması gerektiğini vurguluyor.
