İsrail Meclisi’nde (Knesset) Ultra-Ortodoks (Haredi) Yahudilerin zorunlu askerlikten muafiyetini düzenleyen tartışmalı yasa tasarısı, Meclis Komitesi’nde kabul edilerek Genel Kurul yolunda önemli bir adım attı. Tasarı, Tevrat eğitimini “en üstün ulusal değer” olarak tanımlıyor ve Haredi öğrencilerin askerlik hizmetinden tamamen muaf olmasının önünü açıyor. Bu gelişme, laik ve dini kesimler arasında uzun süredir devam eden gerilimi daha da tırmandırdı.
Tasarının içeriği ve kabul süreci
Meclis Komitesi’nde 9’a karşı 9 oyla kabul edilen tasarı, Anayasa, Hukuk ve Adalet Komitesi’nden geçerek Genel Kurul’a sunulmaya hazır hale geldi. Tasarıya göre, Haredi yeshiva (din eğitimi kurumu) öğrencileri, Tevrat çalışmalarını sürdürdükleri sürece askerlikten muaf tutulacak. Ayrıca, Tevrat eğitimi “ulusal bir öncelik” olarak kabul edilecek ve bu statü diğer tüm kamu yararlarının üzerinde tutulacak. Muhalefet partileri, tasarının demokratik değerleri ve askeri ihtiyaçları hiçe saydığını savunurken, koalisyon ortağı dini partiler bunu Haredi toplumunun yaşam tarzının korunması için hayati olarak nitelendiriyor.
Hukuki ve toplumsal boyut
İsrail Yüksek Mahkemesi, daha önce Haredi öğrencilere tanınan muafiyetin hukuka aykırı olduğuna hükmetmiş ve hükümete 31 Mart’a kadar yeni bir yasal düzenleme yapma süresi vermişti. Mevcut tasarı, sürenin dolmasına haftalar kala hazırlandı. Uzmanlar, tasarının yasalaşması halinde mahkeme tarafından iptal edilebileceğini belirtiyor. Laik gruplar ve eski askeri yetkililer ise, bu muafiyetin İsrail ordusunun personel ihtiyacını zorlaştıracağını ve toplumda eşitsizliği derinleştireceğini vurguluyor. Öte yandan, Haredi liderler, dini eğitimin ulusal güvenlik kadar önemli olduğunu savunuyor.
Koalisyon içi çatlak ve siyasi etkiler
Başbakan Binyamin Netanyahu liderliğindeki koalisyon hükümeti, aşırı sağcı ve dini partilerin desteğiyle ayakta duruyor. Tasarının Genel Kurul’da geçmesi için koalisyon içindeki tüm partilerin oy birliği gerekiyor. Ancak, bazı laik koalisyon üyeleri tasarıya karşı çıkıyor. İsrail Kamu Yayın Kuruluşu Kan’ın haberine göre, Savunma Bakanı Yoav Gallant, tasarının ulusal güvenliği tehdit ettiğini belirterek alternatif bir plan üzerinde çalıştıklarını açıkladı. Siyasi analistler, bu krizin erken seçimlere yol açabileceğini düşünüyor.
Bağlam ve değerlendirme
İsrail’in kuruluşundan bu yana Haredi muafiyeti, ülkenin en hassas tartışma konularından biri oldu. 1948’de David Ben-Gurion tarafından 400 öğrenciye tanınan geçici muafiyet, yıllar içinde on binlerce kişiyi kapsayan kalıcı bir uygulamaya dönüştü. Bugün Haredi nüfusunun ülke genelindeki oranı %13’e ulaştı ve bu oran hızla artıyor. Tasarının yasalaşması halinde, laik-ultra-Ortodoks ayrışması daha da derinleşebilir; aksi takdirde koalisyon hükümeti çökme riskiyle karşı karşıya kalabilir. İsrail demokrasisi için bir turnusol testi niteliği taşıyan bu süreç, hem ülke içinde hem de uluslararası kamuoyunda yakından izleniyor.
