Kamu Denetçiliği Kurumu'nun (KDK) aynı dönemde iki ayrı işte çalışıp işsiz kalan sigortalılara ilişkin verdiği kritik karar, İŞKUR'un işsizlik ödeneği hesaplama yöntemini değiştirmesine yol açtı. Kurum, eksik ödenen işsizlik maaşlarının yeniden hesaplanması için genelgede güncelleme yaptı. Yeni düzenleme, özellikle birden fazla işverene bağlı olarak çalışan ve işsiz kalan vatandaşların ödeneklerinde artış sağlayacak.
KDK'dan emsal karar: "Prim günleri birleştirilmeli"
KDK, kendisine başvuran bir sigortalının, aynı dönemde iki farklı işyerinde çalıştığı halde işsizlik ödeneğinin yalnızca tek işyeri üzerinden hesaplandığı yönündeki şikayetini değerlendirdi. Kurum, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu'nun ilgili maddelerini inceledi ve aynı dönemde birden fazla işte çalışanların prim günlerinin birleştirilerek ödenek hesaplamasında dikkate alınması gerektiğine hükmetti. Kararda, aksi uygulamanın eşitlik ilkesine aykırı olduğu ve sigortalının mağduriyetine neden olduğu vurgulandı.
İŞKUR, KDK'nın bu kararına uyarak işsizlik ödeneği hesaplamalarında kullanılan genelgede değişikliğe gitti. Yapılan güncellemeyle birlikte, aynı dönemde birden fazla işverene bağlı olarak çalışanların prime esas kazançları toplanarak günlük ortalama kazanç yeniden belirlenecek. Böylece işsizlik maaşı, sigortalının gerçek kazancını yansıtacak şekilde hesaplanacak.
Kimler etkilenecek, yeni hesaplama nasıl işleyecek?
Değişiklikten, son dört ay içinde iki veya daha fazla işyerinde çalışıp işsiz kalan ve işsizlik ödeneğine başvuran sigortalılar yararlanacak. Daha önce, aynı dönemde çakışan prim günleri nedeniyle ödenek hesaplamasında yalnızca son işyerindeki kazanç dikkate alınıyordu. Yeni genelgeyle birlikte, çakışan dönemlerdeki tüm kazançlar toplanarak günlük ortalama kazanç bulunacak. Bu da özellikle parça başı çalışanlar, mevsimlik işçiler ve birden fazla işte çalışanlar için ödenek tutarının artması anlamına geliyor.
İŞKUR yetkilileri, yeni hesaplama yönteminin geriye dönük olarak da uygulanacağını, ancak başvuru süresini kaçıranların hak kaybı yaşamaması için idari yollara başvurabileceğini belirtti. Ödenek başvurusu sırasında birden fazla işyeri bulunan sigortalıların, tüm hizmet dökümlerini eksiksiz sunmaları gerekiyor.
İşsizlik ödeneği başvuru şartları değişmedi
Yeni düzenleme, işsizlik ödeneği başvuru şartlarını değiştirmiyor. Sigortalının son 120 gün hizmet akdine tabi olarak çalışmış olması, son üç yıl içinde en az 600 gün işsizlik sigortası primi ödemiş olması ve işten kendi istek ve kusuru dışında ayrılmış olması gerekiyor. Ancak hesaplama yöntemi değiştiği için, bu şartları taşıyan ve birden fazla işte çalışmış olanların alacağı aylık ödenek tutarı yükselebilecek.
İşsizlik ödeneği, sigortalının son dört aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama kazancının yüzde 40'ı oranında belirleniyor. Aylık ödenek tutarı, asgari ücretin brüt tutarının yüzde 80'ini geçemiyor. Yeni düzenleme, bu sınırlar içinde kalınarak, çoklu iş ilişkisinden kaynaklanan kazançların tamamının hesaba katılmasını sağlayacak.
KDK kararının arka planı ve olası etkileri
Kamu Denetçiliği Kurumu, idarenin işlem ve eylemleriyle ilgili şikayetleri inceleyerek hak ihlallerini önlemeye yönelik tavsiye kararları veren bir kurum. Ancak KDK kararları bağlayıcı olmasa da, idarelerin bu kararlara uyması bekleniyor. İŞKUR'un genelge değişikliği, KDK kararlarının uygulamadaki etkisini göstermesi açısından da önemli.
Uzmanlar, yeni hesaplama yönteminin işsizlik ödeneği harcamalarında bir miktar artışa yol açabileceğini, ancak bunun sosyal güvenlik sisteminin denge ve eşitlik ilkelerine uygun olduğunu belirtiyor. Ayrıca, düzenlemenin kayıt dışı çalışmayı teşvik etme riski taşıyan “tek işveren üzerinden gösterme” eğilimini azaltabileceği ifade ediliyor.
İŞKUR, yeni hesaplama yöntemine ilişkin detayların ve örnek hesaplamaların yakın zamanda kurumun resmi internet sitesinde yayımlanacağını duyurdu. Sigortalılar, e-Devlet üzerinden veya İŞKUR birimlerinden başvuru durumlarını takip edebilecek.
