İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, Hürmüz Boğazı'nın açılması için ABD'ye sundukları 7 şartın uygulanması gerektiğini bildirdi. Kalibaf, yaptığı açıklamada, ABD'nin bu şartları yerine getirmedikçe İran'ın güvenini kazanamayacağını söyledi. Açıklama, bölgede artan gerilim ve Hürmüz Boğazı'ndaki navigasyon özgürlüğü tartışmaları bağlamında geldi.
Hürmüz Boğazı'nda şartlar ve güven mesajı
İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, Hürmüz Boğazı'nın açılması için ABD'ye ilettikleri 7 maddelik şart listesinin altını çizdi. Kalibaf, "Bu şartlar uygulanmadıkça ABD'nin güven kazanması mümkün değil" ifadelerini kullandı. Şartların içeriğine dair ayrıntı verilmedi, ancak diplomatik kaynaklar bunun İran'ın boğazdaki egemenlik hakları ve askeri varlıklarına ilişkin düzenlemeleri kapsadığını belirtiyor.
Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği kritik bir su yolu. Son dönemde bölgede yaşanan gerginlikler, boğazın güvenliği konusundaki endişeleri artırdı. İran'ın bu açıklaması, ABD ile İran arasındaki dolaylı müzakerelerin sürdüğü bir dönemde geldi.
Nükleer maddelerin yurt dışına çıkarılmayacağı vurgusu
İran'ın dini lideri Ali Hamaney'e bağlı Stratejik Konsey Sekreteri Rezai ise nükleer maddelerin yurt dışına çıkarılmayacağını açıkladı. Rezai, "Nükleer maddelerimizin başka ülkelere transferi söz konusu değildir" dedi. Bu açıklama, İran'ın nükleer programına yönelik uluslararası müzakerelerde önemli bir pozisyon olarak yorumlandı.
Rezai'nin sözleri, İran'ın nükleer anlaşma kapsamında uranyum stoklarının bir kısmını yurt dışına göndermesi yönündeki önerilere karşı çıktığı şeklinde değerlendirildi. İran, daha önce de nükleer haklarından taviz vermeyeceğini açıklamıştı.
Bölgesel ve küresel yansımalar
Uzmanlar, İran'ın bu açıklamalarını ABD'ye yönelik bir mesaj olarak görüyor. Hürmüz Boğazı'ndaki gerginlik, küresel petrol fiyatlarını ve enerji arz güvenliğini doğrudan etkiliyor. Özellikle Asya ve Avrupa ülkeleri, boğazdaki istikrarın korunmasına büyük önem veriyor.
ABD yönetimi henüz konuya ilişkin resmi bir açıklama yapmadı. Ancak Beyaz Saray'dan yapılan önceki açıklamalarda, İran'ın boğazdaki provokasyonlarına karşı uluslararası toplumun birlikte hareket etmesi gerektiği vurgulanmıştı.
İran'ın 7 şartı, Hürmüz Boğazı'ndaki seyrüsefer özgürlüğü, İran'ın egemenlik hakları, yabancı askeri varlığın sınırlandırılması ve ekonomik yaptırımların kaldırılması gibi konuları içeriyor olabilir. Ancak resmi makamlar şartların detayını paylaşmadı.
Diplomatik kanallar açık mı?
İran ile ABD arasında doğrudan görüşmeler olmasa da, Umman ve Katar gibi arabulucu ülkeler üzerinden mesajlar iletildiği biliniyor. Kalibaf'ın açıklaması, bu kanalların hâlâ açık olduğunu ancak İran'ın somut adımlar beklediğini gösteriyor.
Nükleer müzakerelerde ise taraflar arasında görüş ayrılıkları sürüyor. İran, nükleer maddelerin yurt dışına çıkarılmasına karşı çıkarken, Batılı ülkeler İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerinin sınırlandırılmasını talep ediyor.
İran'ın Hürmüz Boğazı'na ilişkin tutumu, bölgedeki dengeleri etkileyebilecek nitelikte. Boğazın kapanması veya kısıtlanması, küresel enerji piyasalarında dalgalanmalara yol açabilir. İran'ın 7 şartı, bu nedenle sadece ikili ilişkiler değil, küresel ekonomi açısından da önem taşıyor.
Uzmanlar, İran'ın bu açıklamalarla ABD'ye karşı pazarlık gücünü artırmayı hedeflediğini belirtiyor. Ancak ABD'nin şartları kabul edip etmeyeceği belirsizliğini koruyor.
Bağımsız değerlendirme
İran'ın Hürmüz Boğazı'na ilişkin son açıklamaları, bölgesel güç dengesinde İran'ın elini güçlendirme çabası olarak okunabilir. Ancak bu tür açıklamalar, taraflar arasındaki güvensizliği daha da derinleştirebilir. Hürmüz Boğazı'nın istikrarı, yalnızca İran ve ABD için değil, küresel enerji güvenliği için de hayati önem taşıyor. Diplomatik çözüm için tarafların karşılıklı adımlar atması gerekiyor; İran'ın 7 şartı ve nükleer maddelere ilişkin tutumu, müzakerelerin seyrini belirleyecek.
