İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Başkan Yardımcısı Ali Bakıri, ABD'nin Tahran ile ciddi müzakerelere başlayabilmesi için İran'ın belirlediği yedi şartı kabul etmesi ve uygulaması gerektiğini söyledi. Bakıri, bu şartlar yerine getirilmeden hiçbir müzakere sürecinin başlamayacağını vurguladı. Açıklama, ABD ile İran arasında nükleer anlaşma ve bölgesel güvenlik konularında artan diplomasi trafiği sırasında geldi.
Yedi Şart Neler?
Bakıri'nin açıklamasına göre İran'ın öne sürdüğü yedi şart, ABD'nin 2018'de nükleer anlaşmadan çekilmesinin ardından uygulanan yaptırımların kaldırılmasından bölgesel güvenlik garantilerine kadar geniş bir yelpazeyi kapsıyor. Şartlar arasında şunlar bulunuyor:
- ABD'nin İran'a yönelik tüm tek taraflı yaptırımları derhal ve koşulsuz kaldırması,
- Nükleer anlaşmaya (JCPOA) tam ve etkili dönüşün sağlanması,
- İran'a yönelik askeri tehdit ve yıldırma politikalarına son verilmesi,
- Bölgedeki askeri varlığın ve müdahalelerin gözden geçirilmesi,
- İranlı yetkililere uygulanan seyahat yasaklarının kaldırılması,
- İran'ın bankacılık ve enerji sektörlerine yönelik kısıtlamaların sona erdirilmesi,
- Müzakerelerde eşitlik ve karşılıklı saygı ilkesinin garanti altına alınması.
Bakıri, bu şartların İran'ın ulusal güvenlik ve egemenlik haklarının korunması için vazgeçilmez olduğunu belirtti. Ayrıca ABD'nin geçmişte verdiği taahhütleri yerine getirmediğini hatırlatarak, somut adımlar görülmeden güven tesisinin mümkün olmadığını ifade etti.
Diplomasi Trafiği ve Arka Plan
İran'ın bu açıklaması, ABD Başkanı Joe Biden yönetiminin nükleer anlaşmayı canlandırma çabalarının sürdüğü bir döneme denk geliyor. 2015'te imzalanan ve İran'ın nükleer programını sınırlamayı amaçlayan anlaşmadan ABD'nin 2018'de tek taraflı çekilmesi ve yaptırımları yeniden uygulamaya koyması, bölgesel gerilimi artırmıştı. İran da anlaşma kapsamındaki taahhütlerini kademeli olarak askıya almış ve uranyum zenginleştirme düzeyini yükseltmişti.
Son aylarda Viyana'da dolaylı görüşmeler yapılmış ancak taraflar arasında güven eksikliği ve farklı öncelikler nedeniyle somut ilerleme kaydedilememişti. Bakıri'nin açıklaması, Tahran'ın müzakerelerde pozisyonunu sertleştirdiği ve ABD'den önce adım atmasını beklediği şeklinde yorumlanıyor. İranlı yetkililer daha önce de yaptırımların kaldırılmasını görüşmelerin ön koşulu olarak belirlemişti.
Uzmanlar, İran'ın yedi şartının ABD için kabul edilmesi zor maddeler içerdiğine işaret ediyor. Özellikle bölgedeki askeri varlığın gözden geçirilmesi ve tüm yaptırımların derhal kaldırılması talepleri, Washington'un mevcut politikalarıyla çelişiyor. ABD yönetimi ise İran'ın nükleer programına ilişkin somut adımlar görmek istiyor ve yaptırımların aşamalı olarak kaldırılabileceğini belirtiyor.
Tarafların Beklentileri
Bakıri, İran'ın müzakerelere kapıyı kapatmadığını ancak ABD'nin iyi niyet göstermesi gerektiğini söyledi. İran basınına yansıyan açıklamada, "ABD ciddi müzakere istiyorsa önce bu yedi şartı kabul etmeli ve uygulamalıdır. Aksi halde görüşmeler sonuçsuz kalır" ifadeleri kullanıldı. Bu açıklama, İran'ın bölgesel müttefikleri ve nükleer programı konusunda Batı ile yaşadığı anlaşmazlıklarda geri adım atmayacağını gösteriyor.
ABD Dışişleri Bakanlığı'ndan henüz resmi bir yanıt gelmedi. Ancak üst düzey ABD'li yetkililer, İran'ın ön koşul olarak öne sürdüğü taleplerin müzakereleri zorlaştırdığını, yaptırımların ancak İran'ın nükleer faaliyetlerinde doğrulanabilir adımlar atması halinde kaldırılabileceğini savunuyor. Avrupalı arabulucular ise taraflar arasında köprü kurmaya çalışıyor.
İran'ın yedi şartlı ültimatomu, nükleer anlaşmanın geleceği ve bölgesel istikrar açısından kritik bir eşik olarak değerlendiriliyor. Taraflar arasındaki güven açığı ve karşılıklı sert söylemler, diplomasi trafiğinin önümüzdeki günlerde daha da yoğunlaşacağını gösteriyor. İran'ın bu çıkışı, müzakere masasında elini güçlendirme ve ABD'ye kamuoyu önünde baskı kurma stratejisinin bir parçası olarak okunuyor. ABD'nin bu şartlara nasıl yanıt vereceği ise sürecin seyrini belirleyecek.
