Ticaret Bakanlığı'nın araç ve konut ilanlarını Elektronik İlan Doğrulama Sistemi (EİDS) üzerinden doğrulama zorunluluğu getirmesinin ardından dolandırıcılar, yöntem değiştirerek sosyal medya platformlarına yöneldi. WhatsApp, Telegram ve Facebook gruplarında sahte ilanlarla vatandaşları tuzağa çekmeye çalışan dolandırıcılar, özellikle yüksek talep gören araç ve ev ilanlarını kullanıyor. Uzmanlar, alıcıların yalnızca EİDS onaylı sitelere güvenmeleri gerektiğini vurgularken, sosyal medyada karşılaşılan fırsat ilanlarının yüzde 90'a varan kısmının dolandırıcılık amaçlı olduğunu belirtiyor.
EİDS sonrası yeni dolandırıcılık yöntemi
Ticaret Bakanlığı, 2024 yılı başında yürürlüğe giren düzenlemeyle araç ve konut ilanlarının yalnızca yetkili emlak ve oto galeri siteleri üzerinden EİDS doğrulamasıyla yayınlanmasını zorunlu kıldı. Bu düzenlemeyle birlikte ilan sitelerindeki sahte ilanların sayısı önemli ölçüde azaldı. Ancak dolandırıcılar, bu kez denetimin olmadığı sosyal medya platformlarına kaydı. Özellikle kapalı gruplarda, 'acil satılık', 'fırsat' gibi başlıklarla yayınlanan ilanlar, mağduriyetlere yol açıyor.
Dolandırıcılar, gerçek ilanlardan kopyaladıkları fotoğrafları kullanarak sahte profiller oluşturuyor. Alıcıyla irtibata geçtikten sonra 'kapora' veya 'ön ödeme' adı altında para talep ediyor. Para aktarıldıktan sonra ise kayıplara karışıyorlar. Tüketici Hakları Derneği Başkanı Ahmet Gündoğdu, konuya ilişkin yaptığı açıklamada, "Sosyal medyada satılık ilan gören vatandaşlarımız mutlaka ilanın EİDS kodu olup olmadığını sorgulamalı. Ayrıca hiçbir şekilde görmeden ödeme yapmamalı" uyarısında bulundu.
Dolandırıcılar hangi yöntemleri kullanıyor?
Dolandırıcılar genellikle şu yöntemleri kullanıyor:
- Yüksek talep gören araçlara piyasa değerinin çok altında fiyat vererek 'kaçırmayın' baskısı oluşturma
- Emlak ilanlarında 'birikim amaçlı yatırım' veya 'kentsel dönüşüm fırsatı' gibi cazip başlıklar kullanma
- WhatsApp veya Telegram gruplarında çok sayıda sahte hesap oluşturarak gerçekmiş izlenimi yaratma
- Ödeme talebinde bulunurken 'İlan siteleri komisyon alıyor, biz direkt satıyoruz' diyerek güven kazanma
Siirt Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Mehmet Yılmaz, bu yeni yöntemi 'dijital çağın eski mahalle pazarları' olarak nitelendirirken, "Sosyal medya grupları düzenleyici otoritenin kapsama alanı dışında kaldığı için dolandırıcılar için yeni bir alan oluştu" dedi.
Uzmanlardan uyarılar ve öneriler
Tüketicilerin mağduriyet yaşamaması için şu noktalara dikkat etmeleri gerekiyor:
- İlanın EİDS doğrulama kodu sorgulanmalı
- Ödeme kesinlikle görmeden ve sözleşme imzalamadan yapılmamalı
- Kişisel bilgiler (TC kimlik, adres, banka hesabı) paylaşılmamalı
- Şüpheli durumda Ticaret Bakanlığı'nın Alo 175 hattı aranmalı
- Dolandırıcılık mağduru olunduğunda hemen savcılığa suç duyurusu yapılmalı
Elektronik İlan Doğrulama Sistemi, şu anda yalnızca yetkili ilan platformlarını kapsıyor. Bakanlık, sosyal medyadaki ilanların denetimi için çalışma başlatacağını ancak henüz somut bir adım atılmadığını duyurdu. Öte yandan, sosyal medya şirketleriyle yapılan görüşmelerde, sahte ilanların kaldırılması için etkin bir iş birliği mekanizması kurulması talep edildi.
Türkiye'de her yıl binlerce kişi sahte ilanlarla dolandırılıyor. 2023 yılında Emniyet Genel Müdürlüğü verilerine göre internet üzerinden işlenen dolandırıcılık suçları bir önceki yıla göre yüzde 30 artış gösterdi. Bu artışta, özellikle araç ve konut kiralama ilanları başrol oynadı. Tüketicilerin, güvenli alışveriş için yalnızca EİDS onaylı ve Ticaret Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş platformları tercih etmesi hayati önem taşıyor.
