ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, İran ile Hürmüz Boğazı merkezli krizi çözmek üzere İsviçre’ye gitti. İki ülke 60 günlük ateşkes konusunda uzlaşırken, Tahran yönetiminin boğazı kapattığı yönündeki açıklaması Beyaz Saray tarafından yalanlandı. Görüşmelerde Hürmüz Boğazı'nın yeniden uluslararası deniz trafiğine açılması ve İran'ın nükleer programına yönelik kısıtlamalar ele alınıyor. Vance'in arabuluculuk teklifini İsviçre Dışişleri Bakanlığı da memnuniyetle karşıladı.
Boğazın Kapatılması İddiası Gerilimi Tırmandırdı
İran devlet televizyonu, Devrim Muhafızları'nın Hürmüz Boğazı'nı geçici olarak kapattığını duyurmuştu. Tahran, bu adımı ABD'nin bölgedeki askeri varlığına ve İran'a yönelik yaptırımlara misilleme olarak nitelendirdi. Ancak Pentagon sözcüsü, İran'ın iddiasının gerçeği yansıtmadığını, boğazdan geçişlerin devam ettiğini açıkladı. Uzmanlar, Tahran'ın bu açıklamasının müzakere masasında el güçlendirme taktiği olduğu yorumunu yapıyor.
60 Günlük Ateşkes ve Müzakere Süreci
ABD ve İran arasında varılan ateşkes anlaşmasına göre taraflar 60 gün boyunca askeri eylemlerden kaçınacak. Bu süre zarfında Vance ve İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi başkanlığında yürütülecek görüşmelerde, boğazın statüsü ve İran'ın nükleer faaliyetlerine yönelik kapsamlı bir anlaşma hedefleniyor. İsviçre, daha önce de ABD-İran arasında benzer görüşmelere ev sahipliği yapmıştı. Tarafların anlaşmaya varması halinde, boğazın uluslararası hukuka uygun şekilde serbest geçişe açık kalması ve İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerinin sınırlandırılması bekleniyor.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık %20'sinin geçtiği stratejik bir su yolu. Geçen hafta İran'dan gelen kapatma sinyalleri, küresel petrol fiyatlarında %5'lik bir artışa yol açmış, Süveyş Kanalı alternatif güzergahına olan ilgiyi artırmıştı. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, iki ülke arasındaki diyaloğu desteklediklerini açıkladı. Rusya ise süreci yakından izlediğini ve her iki tarafın da itidalli davranması gerektiğini belirtti.
Bağımsız Değerlendirme
ABD ve İran arasındaki bu son kriz, aslında yıllardır süren vekalet savaşlarının ve nükleer müzakerelerdeki tıkanıklığın bir yansıması. İsviçre masası, iki ülkenin de tam ölçekli bir çatışmadan kaçınmak istediğini gösteriyor. Ancak 60 günlük ateşkes, kalıcı bir çözüm için sadece bir başlangıç. Tarafların birbirine duyduğu güvensizlik ve bölgesel dengeler, anlaşmayı zorlu kılıyor. Yine de, diplomasinin en gergin anlarda bile bir yol bulabildiğini görmek, umut verici.
