Hasidik Yahudiler, 47 yıl aradan sonra Beyaz Saray'da gerçekleşen bir ziyaretle dünya gündemine oturdu. ABD Başkanı Donald Trump'ın ev sahipliğinde yapılan görüşme, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu hükümeti ile askere gitmeyi reddeden dindar Yahudiler arasındaki çatışmanın tırmandığı bir dönemde gerçekleşti. Ziyaret, Trump'ın Tel Aviv yönetimine yönelik bir mesajı olarak yorumlanıyor.
Hasidik Yahudiler Kimdir?
Hasidik Yahudilik, 18. yüzyılda Doğu Avrupa'da ortaya çıkan mistik bir hareketin takipçileridir. İbranice'de "hasid" kelimesi "dindar" veya "sadık" anlamına gelir. Hareketin kurucusu Baal Şem Tov olarak bilinen İsrael ben Eliezer'dir. Hasidikler, Tanrı'ya sevinçle ve coşkuyla ibadet etmeyi, günlük yaşamda kutsallığı vurgular. Kendi içlerinde farklı gruplara ayrılırlar: Satmar, Lubavitch (Chabad), Belz, Ger, Vizhnitz gibi. Her grubun kendi lideri (rebbe) ve sinagogu vardır.
Hasidik Yahudiler, geleneksel kıyafetleriyle tanınır: erkekler siyah kaftan, geniş kenarlı şapka, uzun sakal ve yanlardan sarkan bukleler (peyot) taşır. Kadınlar ise mütevazı giyinir, evli kadınlar saçlarını örter. Yaşam tarzları, dinî kurallara sıkı sıkıya bağlıdır; Şabat ve kaşrut kurallarına uyarlar. Eğitim, dinî metinlerin incelenmesine dayanır. Çoğu, İsrail'de ve ABD'de yoğunlaşmıştır; New York'taki Borough Park, Williamsburg ve Kiryas Joel gibi bölgelerde büyük topluluklar halinde yaşarlar.
İsrail'de Askerlik Tartışması
İsrail'de Hasidik ve diğer ultra-Ortodoks (Haredi) Yahudiler, tarihsel olarak askerlikten muaf tutulmuştu. 1948'de kurulan İsrail'de, dinî eğitim gören gençlerin askerlikten muafiyeti "Torato Umanuto" (Onun mesleği Tevrat'tır) ilkesine dayanıyordu. Ancak bu muafiyet, nüfus artışıyla birlikte tartışmalı hale geldi. Haredi nüfusu her yıl yaklaşık %4 büyüyor ve şu anda İsrail nüfusunun %13'ünü oluşturuyor. 2023'te Yüksek Mahkeme, muafiyetin yasal dayanağının geçersiz olduğuna hükmetti. Bu karar, koalisyon hükümetinde krize yol açtı. Netanyahu hükümeti, Haredi partilerin desteğine bağımlı olduğu için denge politikası izlemeye çalışıyor. Ancak savaş döneminde askerlik yükü artınca, toplumda Haredilere yönelik tepki büyüdü.
2024'te İsrail ordusu, Haredi gençlere askerlik celbi göndermeye başladı. Bu, Haredi toplumunda büyük protestolara neden oldu. Binlerce ultra-Ortodoks Yahudi, askerlik karşıtı gösteriler düzenledi. Bazıları hapse atıldı. Hasidik grupların bir kısmı (özellikle Satmar) anti-Siyonisttir ve İsrail devletini tanımaz; askerlik yapmayı reddederler. Diğer gruplar ise mutedil bir tutum sergiler.
Beyaz Saray Ziyaretinin Anlamı
47 yıl sonra gerçekleşen bu ziyaret, aslında 1977'de Menachem Begin'in Başbakan olmasından bu yana ilk kez bir Hasidik liderin Beyaz Saray'a kabul edilmesi anlamına geliyor. Ziyaretin zamanlaması dikkat çekici: İsrail'de Haredi askerlik yasası için son tarih yaklaşıyor ve Netanyahu koalisyonu çatırdıyor. Trump yönetimi, İsrail'e olan desteğini yineleyedursun, bu görüşme ile Haredi toplumuna da mesaj veriyor: "Sizin de sesiniz duyuluyor." Ancak bu, aynı zamanda Netanyahu'ya bir baskı unsuru olabilir. Trump, İsrail'in iç işlerine karışmak istemese de, ABD'deki Yahudi lobileri arasında Haredi grupların etkisi artıyor. Özellikle New York ve New Jersey'deki Haredi topluluklar, seçimlerde belirleyici olabiliyor.
Ziyaretin detayları basına yansımadı; kapalı kapılar ardında neler konuşulduğu bilinmiyor. Beyaz Saray sözcüsü, görüşmenin "dinî özgürlük ve İsrail'in güvenliği" konularını kapsadığını belirtti. Hasidik liderler ise görüşmeden memnun ayrıldıklarını, ancak askerlik konusunda taviz vermeyeceklerini iletti.
Netanyahu İçin Ne Anlama Geliyor?
Netanyahu, bir yandan ABD'nin desteğini korumak, diğer yandan koalisyon ortağı Haredi partileri memnun etmek zorunda. Beyaz Saray'daki bu görüşme, Netanyahu'nun Haredi kartını nasıl oynayacağını gösteriyor. Eğer Haredi askerlik yasası geçmezse, hükümet düşebilir. Ancak yasa geçerse, laik kesim ve ordunun tepkisi artabilir. Trump'ın bu ziyareti onaylaması, Netanyahu'ya "Haredi'leri idare et" mesajı olarak okunabilir. Öte yandan, ABD'deki Haredi toplumunun Trump'a desteği, 2024 seçimlerinde önemliydi. Trump, bu ziyaretle bu desteği pekiştirmek istiyor.
Hasidik Yahudiler, sadece dinî bir grup değil, aynı zamanda siyasi bir aktör. İsrail'de ve ABD'de dengeleri değiştirebilirler. Bu ziyaret, 47 yıl sonra bir ilk olmasıyla sembolik değeri yüksek. Ancak asıl etkisi, İsrail iç siyasetinde ve ABD-İsrail ilişkilerinde önümüzdeki aylarda görülecek.
Sonuç olarak, Hasidik Yahudilerin Beyaz Saray ziyareti, basit bir nezaket görüşmesi değil; İsrail'deki koalisyon krizi, askerlik tartışması ve ABD'deki seçmen dinamikleriyle iç içe geçmiş çok katmanlı bir hamle. Netanyahu'ya verilen mesaj açık: Haredi toplumunu görmezden gelmek artık mümkün değil. Trump ise hem İsrail'deki müttefikine hem de ABD'deki seçmen tabanına aynı anda sesleniyor.
