Moldova Anayasa Mahkemesi, Gagavuz Özerk Yeri'nin bağımsızlık referandumu düzenleme yetkisini iptal ederek, özerk yönetimin yetkilerini önemli ölçüde budama yoluna gitti. 1994 yılında Moldova'ya bağlı olarak kurulan Gagavuz Özerk Yeri, bugüne kadar kendi kültürünü ve dilini koruma konusunda önemli haklara sahipti. Ancak son karar, Gagavuz Türklerinin özerklik statüsünü zayıflatırken, Ankara'dan gelen sessizlik Türk dünyasında geniş yankı uyandırdı.
Kararın ayrıntıları ve olası etkileri
Moldova Anayasa Mahkemesi, Gagavuz Özerk Yeri'nin bağımsızlık ilanı veya başka bir ülkeye katılma gibi konularda referandum düzenleme hakkını elinden aldı. Mahkeme, bu tür kararların yalnızca Moldova merkezi hükümeti tarafından alınabileceğine hükmetti. Gagavuz Özerk Yeri Başkanı Evghenia Guțul, kararın özerk yönetimin anayasal haklarını ihlal ettiğini belirterek, uluslararası topluma çağrıda bulundu. Özerk bölgenin nüfusu yaklaşık 150 bin olup, büyük çoğunluğu Ortodoks Hristiyan Gagavuz Türklerinden oluşuyor. Bölge, tarım ve gıda işleme sektörüyle ekonomik olarak kısmen bağımsız olsa da, siyasi olarak Moldova'ya bağımlı.
Türkiye'nin tutumu ve stratejik hatalar
Ankara'nın bu kritik gelişme karşısında sessiz kalması, Türk dünyasında hayal kırıklığı yarattı. Gagavuzlar, Türkiye ile dil ve kültür bağları en güçlü topluluklardan biri olmasına rağmen, son yıllarda Türkiye'nin bölgeye yönelik ilgisi azalmış durumda. 1990'larda aktif bir politika izleyen Ankara, Gagavuz Özerk Yeri'nin kuruluşunda önemli rol oynamıştı. Ancak son dönemde, Ukrayna savaşı ve Moldova'nın AB entegrasyonu sürecinde Gagavuzların çıkarları göz ardı ediliyor. Uzmanlar, Türkiye'nin bu pasif tutumunun, Balkanlar'daki nüfuzunu zayıflatacağı konusunda uyarıyor. Gagavuz toplumu, Türkiye'nin kendilerine sahip çıkmadığını düşünerek, hayal kırıklığı yaşıyor.
Bölgesel ve küresel yansımalar
Moldova'nın bu hamlesi, ülkenin AB üyelik sürecinde merkezi otoriteyi güçlendirme çabası olarak değerlendiriliyor. Ancak Gagavuzların özerklik haklarının kısıtlanması, bölgede Rusya'nın nüfuzunu artırabilir. Gagavuz Özerk Yeri, tarihsel olarak Rusya'ya yakın bir tutum sergilerken, Türkiye'nin ilgisizliği karşısında Moskova'ya yönelme ihtimali bulunuyor. Bu durum, Karadeniz bölgesindeki jeopolitik dengeleri de etkileyebilir. Gagavuz liderleri, Türkiye başta olmak üzere uluslararası topluma seslenerek özerk yönetimin statüsünün korunması için destek istiyor. Önümüzdeki dönemde, konunun Türkiye-Moldova ilişkilerinde önemli bir sınav olacağı belirtiliyor.
Gagavuz Türklerinin yaşadığı bu hak kaybı, Türkiye'nin dış politikasında tercihlerini yeniden gözden geçirmesi gerektiğini ortaya koyuyor. Balkanlar ve Türk dünyasında etkinlik iddiasında olan bir ülkenin, en yakın müttefiklerinden birini yalnız bırakması stratejik bir yanlış olarak değerlendiriliyor. Ankara'nın atacağı adımlar, sadece Gagavuzların değil, bölgedeki diğer Türk topluluklarının da gözü önünde.
