Fransa'da havacılık sektörü için emsal niteliği taşıyan bir karar alındı. Air France'ın eski kabin memurlarından Sophie Lainault, 12 bin saati aşkın uçuş geçmişi bulunan çalışanın yakalandığı meme kanserinin meslek hastalığı olduğunu kabul ettirdi. Mahkeme, Lainault'un hastalığının iş koşullarından kaynaklandığına hükmederek, havayolu şirketine tazminat ödemesinin önünü açtı. Karar, kabin ekibinin maruz kaldığı kozmik radyasyon ve diğer faktörlerin sağlık üzerindeki etkilerine dair tartışmaları yeniden gündeme getirdi.
Uzun süren hukuk mücadelesi sonuç verdi
Sophie Lainault, 1970'li yıllardan beri Air France'ta kabin memuru olarak çalışıyordu ve uzun yıllar boyunca özellikle uzun mesafeli uçuşlarda görev aldı. 2016 yılında meme kanseri teşhisi konulan Lainault, hastalığının işiyle bağlantılı olduğunu öne sürerek tazminat talebinde bulundu. Air France yönetimi ise böyle bir kabulün bilimsel temeli olmadığını savundu.
Ancak Lyon İdare Mahkemesi, Lainault'un uçuş saatlerinin çokluğunu ve uluslararası sağlık kuruluşlarının kabin ekibinin kozmik radyasyona maruz kalma konusundaki uyarılarını dikkate alarak kararını verdi. Mahkeme, kabin memurunun hastalığının 'meslek hastalığı' olarak tanınması gerektiğine hükmetti. Bu karar, Fransa'da benzer durumda olan binlerce eski ve aktif kabin memuru için emsal teşkil ediyor.
Kabin ekibi riskli iş kolları arasında sayılıyor
Uçuş ekibi, yüksek irtifada kozmik radyasyona daha fazla maruz kalıyor. Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı (IARC), kozmik radyasyonu 'insanlar için kanserojen' kategorisinde sınıflandırmış durumda. Yapılan araştırmalar, uzun süre uçakla seyahat edenlerin ve özellikle kabin ekibinin, göğüs kanseri başta olmak üzere çeşitli kanser türlerine yakalanma riskinin normal popülasyona göre daha yüksek olduğunu ortaya koyuyor.
Avrupa Birliği ülkelerinde işçi sağlığı ve güvenliği mevzuatı, radyasyona maruz kalan çalışanların düzenli olarak kontrol edilmesini öngörüyor. Ancak bu kontrollerin çoğunlukla havayolu şirketleri tarafından yeterince uygulanmadığı belirtiliyor. Fransa'da alınan bu kararla birlikte, havayolu şirketlerinin bu yönde daha titiz davranması bekleniyor.
Sektörde geniş yankı uyandırdı
Karar, Fransa ve Avrupa'daki sendikalar ve sivil toplum örgütleri tarafından memnuniyetle karşılandı. Fransa Kabin Memurları Sendikası, kararın 'tarihi' olduğunu belirterek, tüm üyelerine sağlık taramalarından geçmeleri ve işe bağlı sağlık sorunlarını kayıt altına almaları yönünde çağrıda bulundu. Air France ise karara itiraz edeceğini açıkladı. Şirketten yapılan açıklamada, 'Havacılık sektöründe güvenlik önlemlerine uyduğumuzu düşünüyoruz. Ancak konuyu yasal değerlendirme süreci içinde ele almak istiyoruz' denildi.
Uzmanlar, kararın Türkiye'de de benzer davaların açılmasına kaynaklık edebileceğini ifade ediyor. Türk Hava Yolları gibi şirketlerde uzun yıllar çalışan ve kanser teşhisi konulan kabin memurlarının, Fransa'daki bu kararı emsal göstererek tazminat talep etme hakkının doğabileceğini belirtiyorlar. Ancak Türk hukukunda meslek hastalığı statüsünün kazanılması için iş kazası ve meslek hastalığı tespiti prosedürlerinin işlemesi gerekiyor.
Hukuki ve tıbbi boyutu tartışılıyor
Mahkeme kararı, meslek hastalıklarının tanımına ilişkin hukuki bir tartışmayı da beraberinde getirdi. Bazı hukukçular, kararın bilimsel kanıtlara dayanmadığını, sadece istatistiksel bir ilişkiye dayandığını öne sürerek eleştiriyor. Kanserin çok faktörlü bir hastalık olduğunu söyleyen onkologlar ise bu tarz meslek hastalığı tanılarının, hastanın maruziyet süresi, yaşam tarzı ve genetik yatkınlığının bir arada değerlendirilmesi sonucu verilmesinin doğru olduğunu vurguluyor.
Fransa'daki sağlık sigortası sistemi, meslek hastalığı tanısı konulan bireylerin tedavi masraflarını karşılamakta ve iş kaybı nedeniyle tazminat ödemektedir. Lainault'un aldığı tazminatın miktarı ise henüz kesinleşmiş değil. Ancak uzun yıllar alacaklı durumda olan Lainault'un emeklilik yaşı da göz önüne alındığında yüklü bir tazminat alabileceği tahmin ediliyor.
Uçuş ekibi için yeni dönem başlayabilir
Bu karar, sadece Air France'ı değil, tüm havayolu şirketlerini yakından ilgilendiriyor. Havacılık sektöründe çalışan personel, kozmik radyasyon dışında, kabin içi hava kalitesi, stres ve vardiyalı çalışma gibi faktörlerin de sağlık üzerinde olumsuz etkileri olabileceği yönünde çalışmalar yapılıyor. İlerleyen dönemde benzer sağlık sorunları yaşayan pilotlar ve diğer uçuş görevlilerinin de meslek hastalığı statüsünden faydalanabileceği belirtiliyor.
Sonuç olarak, Sophie Lainault'un zaferi, uzun yıllar mesleklerini icra ederken sağlıklarını kaybeden birçok çalışanın yüzünü güldürdü. Havacılık sektöründe iş sağlığı ve güvenliği konusunda daha kapsamlı önlemler alınması yönündeki beklentileri de artırdı. Kararın temyiz süreci devam ederken, gözler şimdi Avrupa'daki diğer mahkemelerin ve yasaların bu konudaki gelişmeleri nasıl ele alacağına çevrilmiş durumda.
