Eskişehir’in sokak lezzetleri denince akla ilk gelenlerden biri olan çi börek, çıtır çıtır hamuru ve baharatlı kıymalı iç harcıyla hem kahvaltıların hem de akşam yemeklerinin vazgeçilmezi. Özellikle kış aylarında sıcak sıcak tüketilen bu lezzet, Eskişehir’de yüzyıllardır yapılıyor ve Tatar mutfağının izlerini taşıyor. Peki, evde tam kıvamında çi börek nasıl yapılır? İşte size adım adım, püf noktalarıyla birlikte denenmiş bir tarif.
Çi Börek Nedir? Kısa Tarihçesi
Çi börek, Orta Asya’dan göç eden Tatar Türkleri’nin Anadolu’ya getirdiği bir hamur işi. Eskişehir’de özellikle Tatar mahallelerinde sıkça yapılan bu börek, ince açılmış hamurun içine kıyma, soğan ve baharat karışımı konulup kızgın yağda kızartılmasıyla hazırlanıyor. Adını, hamurun içine konan harçtan değil, kızartma sırasında çıkan ‘çıt’ sesinden aldığı rivayet edilir. Eskişehir’in yanı sıra Kırım, Kazan ve Başkurt mutfaklarında da benzer versiyonları bulunur.
Malzemeler: Tam Ölçülü Liste
Hamuru için: 3 su bardağı un, 1 su bardağı ılık su, 1 tatlı kaşığı tuz, 1 yemek kaşığı sıvı yağ. İç harcı için: 300 gram kıyma (tercihen dana), 2 adet soğan, 1 tatlı kaşığı karabiber, 1 tatlı kaşığı tuz, yarım demet maydanoz. Kızartmak için: 2 su bardağı ayçiçek yağı.
Adım Adım Çi Börek Yapımı
1. Hamurun Hazırlanışı
Geniş bir kapta unu, tuzu ve sıvı yağı karıştırın. Azar azar ılık su ekleyerek yoğurun. Kulak memesi yumuşaklığında bir hamur elde edene kadar yaklaşık 10 dakika yoğurun. Hamurun üzerini nemli bir bezle örtüp 30 dakika dinlendirin.
2. İç Harcın Hazırlanışı
Ayrı bir kapta kıymayı, ince doğranmış soğanı, tuzu, karabiberi ve kıyılmış maydanozu iyice karıştırın. Harç sulu olmamalı; fazla suyu varsa süzün.
3. Hamurun Açılması ve Şekillendirilmesi
Dinlenen hamuru bezelere ayırın (yaklaşık 10-12 bez). Her bezeyi unlu zeminde incecik açın, yufka kalınlığında olmalı. Açtığınız hamurun yarısına iç harçtan yayın, diğer yarısını üzerine kapatıp kenarlarını iyice bastırın. Yarım ay şeklinde veya yuvarlak olarak da kapatabilirsiniz. Kenarların açılmaması için çatal ile bastırabilirsiniz.
4. Kızartma İşlemi
Derin bir tavada yağı iyice kızdırın. Börekleri kızgın yağa bırakın ve her iki tarafı da altın sarısı olana kadar kızartın. Fazla yağını çekmesi için kağıt havlu üzerine alın. Sıcak servis yapın.
Püf Noktaları: Çıtır Çıtır Olması İçin
- Hamuru yoğururken suyun ılık olmasına dikkat edin; sıcak su hamuru sertleştirir.
- Dinlendirme süresi hamurun elastikiyetini artırır, açarken yırtılmaz.
- İç harcına su eklemeyin; kıyma pişerken saldığı su hamuru yumuşatır.
- Kızartma yağının sıcaklığı 180 derece civarında olmalı. Yağ soğuk olursa börek yağ çeker, çok sıcak olursa dışı yanar içi çiğ kalır.
- Börekleri kızartırken yağa fazla atmamak, yağ sıcaklığının düşmemesini sağlar.
Servis Önerileri
Çi börek, yanında ayran veya şalgam suyu ile harika gider. Ayrıca üzerine limon sıkıp tüketenler de var. Eskişehir’de geleneksel olarak kahvaltıda veya akşam çayının yanında ikram edilir. Dilerseniz iç harcına kaşar peyniri ekleyerek farklı bir lezzet elde edebilirsiniz.
Eskişehir’de Çi Börek Kültürü
Eskişehir, çi böreği ile ünlü olsa da son yıllarda Türkiye’nin dört bir yanında bu lezzete olan ilgi artıyor. Özellikle gastronomi turizminin gelişmesiyle birlikte Eskişehir’e gelen yerli ve yabancı turistler, çi börek tatmadan şehirden ayrılmıyor. Şehirdeki birçok restoran ve sokak tezgahı, bu geleneksel lezzeti modern sunumlarla müşterilerine sunuyor. Ayrıca çi börek, coğrafi işaret tesciline sahip olmasa da Eskişehir’in kültürel mirasının önemli bir parçası olarak kabul ediliyor.
Sonuç olarak, evde çi börek yapmak göründüğü kadar zor değil. Doğru malzeme ve biraz sabırla, Eskişehir’in o meşhur lezzetini kendi mutfağınızda da yakalayabilirsiniz. Unutmayın, çi böreğin sırrı ince açılmış hamur ve kızgın yağda yatmaktadır.
