ABD Merkez Bankası’nın (Fed) eski başkan yardımcısı Donald Kohn, arz kaynaklı enflasyon dalgasının merkez bankaları üzerindeki siyasi baskıyı artırabileceği uyarısında bulundu. Küresel ekonomide merkez bankası bağımsızlığının giderek daha kritik hale geldiğini vurgulayan Kohn, siyasetçilerin yüksek enflasyonun faturasını merkez bankalarına kesmeye çalışabileceğini belirtti.
Arz şokları ve siyasi baskı
Londra merkezli bir düşünce kuruluşunda konuşan Donald Kohn, pandemi sonrası tedarik zinciri kesintileri, enerji fiyatlarındaki artış ve jeopolitik gerilimler gibi arz şoklarının enflasyonu körüklediğini ancak bu enflasyonun talep yönlü politikalar kadar kolay kontrol edilemediğini ifade etti. Kohn, “Merkez bankaları faiz artırımıyla talebi soğutabilir, ancak arz kısıtlarından kaynaklanan fiyat baskılarında ellerindeki araçlar sınırlı. Bu durum, siyasetçilerin ‘merkez bankacıları yeterince çaba göstermiyor’ söylemiyle kurumların bağımsızlığına müdahale riskini doğuruyor” dedi.
Bağımsızlığın önemi
Fed’de 2002-2010 yılları arasında başkan yardımcılığı yapan Kohn, merkez bankası bağımsızlığının uzun vadeli fiyat istikrarı için vazgeçilmez olduğunu hatırlattı. Tarihsel örnekler veren Kohn, 1970’lerdeki “Büyük Enflasyon” döneminde siyasi baskılar sonucu gevşetilen para politikasının on yıllar süren bir istikrarsızlığa yol açtığını anımsattı. Günümüzde ise gelişmiş ülkelerde dahi merkez bankası bağımsızlığına yönelik tehditlerin arttığını söyleyen Kohn, “Politikacılar kısa vadeli çıkarları uğruna merkez bankalarının kredibilitesini zedeleyebilir. Ancak bunun bedeli daha yüksek enflasyon ve daha düşük büyüme olarak topluma döner” uyarısında bulundu.
Kohn’un konuşması, küresel merkez bankalarının enflasyonla mücadeleye devam ettiği bir döneme denk geldi. Fed, Avrupa Merkez Bankası ve İngiltere Merkez Bankası son iki yılda faizleri tarihi seviyelere yükseltmiş durumda. Ancak arz yönlü sorunlar nedeniyle enflasyonun hedeflenen %2 seviyesine dönmesi beklenenden uzun sürüyor. Ekonomistler, enerji fiyatlarındaki dalgalanma ve jeopolitik risklerin yanı sıra iklim değişikliğinin de yeni arz şokları yaratabileceğini belirtiyor.
Kohn, çözüm olarak merkez bankalarının şeffaflığı artırması ve kararlarını topluma daha iyi anlatması gerektiğini savundu. Ayrıca hükümetlerin maliye politikalarıyla merkez bankalarının yükünü hafifletebileceğini, ancak hiçbir müdahalenin bağımsızlığın yerini alamayacağını vurguladı.
Merkez bankası bağımsızlığı, son yıllarda Türkiye dahil birçok ülkede tartışma konusu oldu. Uzmanlar, bağımsızlığın zedelenmesinin kısa vadede siyasi rahatlama sağlasa da uzun vadede enflasyon beklentilerini bozarak ekonomide kalıcı hasara yol açabileceği görüşünde birleşiyor. Kohn’un uyarıları, bu riskin yalnızca gelişmekte olan ülkelerle sınırlı olmadığını, gelişmiş ekonomilerde de benzer süreçlerin yaşanabileceğini gösteriyor.
