Erken başlangıçlı demans, genellikle 65 yaşından önce ortaya çıkan ve hafıza kaybı, bilişsel gerileme ile seyreden bir hastalıktır. Yeni bir araştırma, bu hastalığın finansal belirtilerinin teşhisten çok daha önce, hatta 15 yıl öncesinden başladığını ortaya koydu. ABD'deki Johns Hopkins Üniversitesi ve Almanya'daki Max Planck Enstitüsü'nün ortak çalışmasına göre, erken başlangıçlı demans hastaları tanı almadan ortalama 10,5 yıl önce iş yaşamında belirgin performans kaybı yaşıyor ve bu durum hane gelirine doğrudan yansıyor.
Araştırmanın detayları
20 yıllık bir dönemi kapsayan çalışmada, 2.000'den fazla erken başlangıçlı demans hastasının istihdam ve gelir verileri incelendi. Araştırmacılar, hastaların tanı tarihinden 15 yıl öncesine kadar geri giderek finansal durumlarındaki değişimleri analiz etti. Bulgular, hastaların tanıdan yaklaşık 10 yıl önce işyerinde verimliliklerinin düşmeye başladığını, daha kolay yorulduklarını ve karmaşık görevleri tamamlamakta zorlandıklarını gösterdi. Bu durum, zamanla kariyer basamaklarında gerilemeye ve gelir kaybına yol açtı.
Hane gelirine yansımalar
Çalışma, erken başlangıçlı demansın hane geliri üzerindeki etkisinin de altını çiziyor. Tanı konulmadan önceki 5 yıl içinde hastaların hane geliri, benzer demografik özelliklere sahip sağlıklı bireylere kıyasla ortalama %20 daha düşük bulundu. Bu kaybın büyük kısmı, hastaların işten ayrılması veya daha düşük ücretli pozisyonlara geçmesiyle ilişkilendirildi. Araştırmacılar, bu finansal göstergenin erken tanı için bir uyarı işareti olabileceğini belirtiyor.
Uzman görüşleri
Araştırmayı yöneten Dr. Julia K. Smith, "Erken başlangıçlı demans sadece hafıza kaybı değil, aynı zamanda işlevsel gerilemeyle de karakterizedir. İş performansındaki düşüş, genellikle teşhisten yıllar önce fark edilebilir, ancak şimdiye kadar bu durum finansal verilerle kanıtlanmamıştı" dedi. Smith, aile hekimlerinin ve işyeri hekimlerinin bu tür erken işaretlere karşı daha dikkatli olması gerektiğini vurguladı.
Demans ve yaş dağılımı
Dünya Sağlık Örgütü'ne göre, dünya genelinde 55 milyon demans hastası bulunuyor ve her yıl 10 milyon yeni vaka ekleniyor. Erken başlangıçlı demans, tüm demans vakalarının yaklaşık %5-10'unu oluşturuyor. Bu oran, özellikle 45-64 yaş aralığında artış gösteriyor. Türkiye'de ise Alzheimer Derneği verilerine göre yaklaşık 600 bin demans hastası bulunuyor ve bunların 60 bini 65 yaş altında.
Finansal erken uyarı sistemleri
Araştırmacılar, erken başlangıçlı demansın finansal belirtilerinin, kredi skoru düşüşü, ödenmemiş faturalar gibi diğer finansal göstergelerle birlikte kullanılarak bir erken uyarı sistemi geliştirilebileceğini düşünüyor. Ancak bu sistemin gizlilik endişeleri nedeniyle dikkatle tasarlanması gerekiyor. Çalışma, aynı zamanda erken tanının hastalığın ilerlemesini yavaşlatmada kritik olduğunu ve finansal göstergelerin bu konuda bir fırsat sunabileceğini belirtiyor.
Erken başlangıçlı demansın mali boyutu, yalnızca bireysel aileler değil, sağlık sistemleri ve sosyal güvenlik kurumları için de önemli bir yük oluşturuyor. Bu nedenle, bu hastalığın erken teşhisi için yeni yöntemlerin geliştirilmesi, hem insan hayatına hem de ekonomiye katkı sağlayabilir. Araştırma, 'Journal of Alzheimer's Disease' dergisinde yayımlandı.
