İfade Özgürlüğü Derneği (İFÖD) tarafından yürütülen ve Türkiye'deki internet sansürünü, erişim engellerini kamuoyuna duyuran EngelliWeb projesinin X (eski adıyla Twitter) hesabı, platform tarafından erişime engellendi. EngelliWeb ekibi, sosyal medya hesaplarından yaptığı açıklamada, hesaplarına erişim sağlayamadıklarını ve engellemenin gerekçesinin kendilerine bildirilmediğini duyurdu. Bu gelişme, Türkiye'de ifade özgürlüğü ve dijital haklar alanında faaliyet gösteren bir sivil toplum kuruluşunun sosyal medya varlığının hedef alınması olarak yorumlandı.
Sansürü Belgeleyen Platformun Hesabı Engellendi
EngelliWeb, 2007 yılından bu yana Türkiye'de erişime engellenen web sitelerini, sosyal medya hesaplarını, YouTube videolarını ve diğer çevrimiçi içerikleri kayıt altına alıyor. Proje, kullanıcılardan gelen ihbarlar ve otomatik taramalarla tespit edilen engellemeleri haritalandırarak kamuoyuna sunuyor. İFÖD bünyesinde yürütülen çalışma, aynı zamanda engelleme kararlarının hukuki dayanaklarını, hangi kurumlar tarafından verildiğini ve hangi içeriklerin hedef alındığını raporluyor. EngelliWeb'in X hesabı, bu engellemeleri anlık olarak paylaşmak, kullanıcıları bilgilendirmek ve sansür vakalarına dikkat çekmek için aktif olarak kullanılıyordu.
Hesabın engellenmesi, projenin ana web sitesi engelliweb.org üzerinden yapılan paylaşımları etkilemedi; ancak sosyal medya kanalının kapanması, engelleme haberlerinin geniş kitlelere ulaşmasını zorlaştırabilir. EngelliWeb ekibi, konuyla ilgili yaptığı ilk açıklamada, "X hesabımıza erişimimiz keyfi olarak engellendi. Bu, sansürü belgeleyen bir platforma yönelik sansür girişimidir" ifadelerini kullandı. Ekibin, engellemenin kaldırılması için X yönetimine itirazda bulunduğu öğrenildi.
EngelliWeb Nedir ve Ne Yapar?
EngelliWeb, Türkiye'de internet erişiminin engellenmesiyle ilgili en kapsamlı bağımsız veri tabanlarından birini sunuyor. Proje kapsamında, erişime engellenen siteler, alan adları, IP adresleri ve URL'ler listeleniyor. Ayrıca engelleme kararlarının hangi mahkeme veya kurum tarafından alındığı, hangi gerekçelerle verildiği ve ne kadar süreyle uygulandığı gibi bilgiler de kaydediliyor. EngelliWeb, zaman zaman "haftanın engellemeleri" gibi özet raporlar yayımlayarak sansürün boyutunu gözler önüne seriyor. Örneğin, 2023 yılında Türkiye'de 100 binden fazla alan adına erişim engeli getirildiği proje tarafından belgelenmişti. Bu veriler, akademik çalışmalara, gazetecilik faaliyetlerine ve uluslararası raporlara kaynaklık ediyor.
İfade Özgürlüğü Derneği ise 1990'lı yıllardan bu yana Türkiye'de ifade özgürlüğü ihlallerini raporlayan, hukuki destek sağlayan ve savunuculuk yapan bir sivil toplum kuruluşu. Dernek, internet sansürü, medya özgürlüğü, akademik özgürlük ve toplanma özgürlüğü gibi konularda çalışmalar yürütüyor. İFÖD'ün EngelliWeb projesi, Türkiye'nin dijital haklar alanındaki en eski ve en istikrarlı girişimlerinden biri olarak kabul ediliyor.
X'in Engelleme Politikası ve Türkiye'deki Yansımaları
Sosyal medya platformu X, son yıllarda özellikle Türkiye'de sık sık erişim engelleri ve hesap kısıtlamalarıyla gündeme geliyor. Platform, ülke yasalarına uyum sağlamak için bazı hesapları ve içerikleri yerel olarak kısıtlayabiliyor. Ancak EngelliWeb gibi sivil toplum hesaplarının engellenmesi, keyfi uygulamalar olduğu yönünde eleştirilere yol açıyor. X'in şeffaflık raporlarına göre, Türkiye'den gelen kaldırma talepleri ve yasal düzenleme gereklilikleri, platformun en çok kısıtlama uyguladığı ülkeler arasında yer alıyor. EngelliWeb'in hesabının da bu kapsamda mı yoksa platformun kendi politikaları çerçevesinde mi engellendiği henüz netlik kazanmadı.
Dijital haklar uzmanları, sansürü belgeleyen bir hesabın engellenmesinin, sansürün kendisini gizleme amacı taşıyabileceğini belirtiyor. Ancak X henüz konuyla ilgili resmi bir açıklama yapmadı. EngelliWeb ekibi, engellemenin ardından diğer sosyal medya platformlarında ve kendi web sitesinde paylaşımlarına devam ediyor. Proje, aynı zamanda Mastodon gibi alternatif platformlarda da hesap açarak erişilebilirliğini artırmayı planlıyor.
Bağlam: Türkiye'de İnternet Sansürü
Türkiye, internet sansürü konusunda dünya genelinde en çok konuşulan ülkeler arasında. 5651 sayılı Kanun ve çeşitli yönetmelikler, hükümete ve mahkemelere geniş engelleme yetkileri tanıyor. BTK (Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu) ve TİB (Telekomünikasyon İletişim Başkanlığı) gibi kurumlar, gerekçeli karar olmaksızın erişim engeli getirebiliyor. EngelliWeb gibi projeler, bu engelleri şeffaf bir şekilde kamuoyuna duyurarak demokratik denetim işlevi görüyor. Ancak bu tür platformların kendileri de zaman zaman engellemelerle karşılaşıyor. Örneğin, daha önce EngelliWeb'in web sitesi de çeşitli dönemlerde erişime engellenmişti. Şimdi ise X hesabının engellenmesi, sansürün sosyal medyaya taşındığını gösteriyor.
Uluslararası kuruluşlar, Türkiye'deki internet sansürünü düzenli olarak raporluyor. Freedom House'un "Freedom on the Net" raporlarında Türkiye "özgür değil" kategorisinde yer alıyor. Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF) de Türkiye'yi gazeteciler ve internet kullanıcıları için riskli ülkeler arasında gösteriyor. EngelliWeb'in hesabının engellenmesi, bu raporlardaki endişeleri somutlaştıran yeni bir örnek olarak değerlendiriliyor.
Olay, dijital platformların şeffaflık ve hesap verebilirlik politikalarının sorgulanmasına neden oldu. X'in engelleme kararının arkasında yasal bir talep mi yoksa platformun kendi iç politikası mı olduğu bilinmiyor. EngelliWeb ekibi, konuyu yargıya taşımayı ve uluslararası dijital hak örgütleriyle iş birliği yapmayı planlıyor. Gelişmeler, ifade özgürlüğü savunucuları tarafından yakından takip ediliyor.
