Avrupa'nın en büyük beş ekonomisini temsil eden E5 ülkeleri (Almanya, Fransa, İtalya, İspanya ve Birleşik Krallık), NATO Zirvesi öncesinde ortak bir savunma deklarasyonu yayımlayarak savunma harcamalarının artırılması, ortak füze savunma sistemi ve insansız hava aracı (İHA) projelerinin hızlandırılması ile Hürmüz Boğazı'na çok uluslu bir askeri misyon gönderilmesi konularında mutabakata vardı. Bu hamle, Avrupa'nın kendi savunma eksenini oluşturma yolunda attığı en somut adım olarak değerlendirilirken, Türkiye açısından jeopolitik ve askeri sonuçlar doğurması bekleniyor.
Ortak füze ve İHA projeleri hızlanıyor
Deklarasyon kapsamında, E5 ülkeleri mevcut ulusal savunma programlarını birleştirerek ortak bir Avrupa füze savunma sistemi geliştirme kararı aldı. Bu sistemin, halihazırda Almanya ve Fransa'nın öncülüğünde yürütülen Eurosam projesine entegre edilmesi planlanıyor. Ayrıca, orta irtifa uzun ömürlü (MALE) sınıfı İHA'ların ortak üretimi için bir çerçeve anlaşması imzalandı. Projenin ilk etabında 2026 yılına kadar 20 adet prototip İHA'nın test edilmesi öngörülüyor. Savunma harcamalarında ise her ülkenin GSYH'sinin en az %2'sini savunmaya ayırması hedeflenirken, bu oranın 2028 yılına kadar %2,5'e çıkarılması için taahhütte bulunuldu.
Hürmüz Boğazı'na çok uluslu askeri misyon
Deklarasyonun en dikkat çeken maddelerinden biri, Hürmüz Boğazı'nda deniz güvenliğini sağlamak amacıyla çok uluslu bir askeri misyon oluşturulması oldu. Misyon kapsamında, bölgeye 5-8 savaş gemisi ve lojistik destek unsurları konuşlandırılması planlanıyor. Bu adım, İran'ın son dönemde tankerlere yönelik saldırıları ve küresel enerji tedarik yollarının güvence altına alınması ihtiyacıyla gerekçelendiriliyor. Ancak Ankara, bölgede halihazırda Türk Deniz Kuvvetleri'nin varlığını sürdürdüğünü ve yeni bir misyonun koordinasyon gerektirdiğini vurguluyor.
Türkiye açısından değerlendirme
E5 deklarasyonu, Türkiye'nin NATO içindeki konumu ve Avrupa güvenlik mimarisindeki rolü bağlamında önemli sinyaller taşıyor. Ortak füze savunma sistemi, Türkiye'nin Rusya'dan satın aldığı S-400 sistemleriyle yaşadığı gerilimi derinleştirebilir. Zira geliştirilecek Avrupa sistemi, NATO'nun mevcut hava savunma ağına entegre olacak şekilde tasarlanıyor. Ayrıca, İHA projesi Türkiye'nin Bayraktar ve ANKA gibi başarılı platformlarına rakip olma potansiyeli taşıyor. Hürmüz misyonu ise Türkiye'nin Katar ve Somali ile yaptığı askeri iş birlikleri ve Kızıldeniz'deki varlığı göz önüne alındığında, sahada doğrudan etkileşim olasılığını artırıyor. Ankara'nın bu gelişmelere karşılık olarak, kendi savunma sanayiindeki atılımları hızlandırması ve alternatif ittifak arayışlarına yönelmesi bekleniyor.
Sonuç olarak, E5 deklarasyonu Avrupa'nın stratejik özerklik hedefinin uygulamaya yansımasıdır. Ancak bu hedefin Türkiye'siz bir Avrupa güvenlik mimarisi öngörmesi, uzun vadede NATO içi dengeleri değiştirebilir. Türkiye'nin bu süreçte hem NATO müttefiki hem de bölgesel güç olarak pozisyonunu korumak için daha aktif bir diplomasi yürütmesi gerekecek.
