Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın Sıfır Atık Hareketi kapsamında hayata geçirdiği Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) sistemi, ulusal entegrasyonun başladığı 1 Temmuz 2025 itibarıyla büyük bir başarıya imza attı. İlk 10 günde tam 18 milyon 775 bin 861 adet depozitolu ambalaj toplanarak ekonomiye kazandırıldı. Bu sayede vatandaşlar hem çevreye duyarlılık gösterdi hem de toplam 18,7 milyon TL'nin üzerinde bir ekonomik değer oluşturdu.
Sistem nasıl işliyor?
DOA sistemi, belirli işaret taşıyan plastik, cam, alüminyum ve pet ambalajların iade alınması prensibine dayanıyor. Tüketiciler, aldıkları ürünlerin ambalajlarını belirlenen iade noktalarına veya akıllı makinelere teslim ederek karşılığında depozito bedelini alabiliyor. Her bir ambalaj için 25 kuruş ile 1 TL arasında değişen iade bedelleri, toplamda 18,7 milyon TL'lik bir ekosistem oluşturdu. Yetkililer, bu rakamın sadece kayıtlı işlemleri kapsadığını, kayıt dışı iadelerle birlikte sayının daha da yüksek olduğunu belirtiyor.
Sıfır Atık Hedeflerine Katkı
Türkiye, 2017 yılında başlatılan Sıfır Atık projesi ile 2035 yılına kadar geri dönüşüm oranını yüzde 60'a çıkarmayı hedefliyor. DOA sistemi, bu hedefe ulaşmada kritik bir rol üstleniyor. Uygulamanın yaygınlaşmasıyla birlikte hem çöp dağlarının azalması hem de hammadde ithalatının düşmesi bekleniyor. Bakanlık verilerine göre, sistemin ilk yıl sonunda yıllık 500 milyon ambalaj toplama kapasitesine ulaşması öngörülüyor.
Vatandaşların ilgisi büyük
Özellikle büyükşehirlerdeki tüketiciler, sistemin sağladığı ekonomik ve çevresel faydalar nedeniyle DOA'ya yoğun ilgi gösteriyor. İstanbul, Ankara ve İzmir başta olmak üzere birçok şehirde iade makineleri önünde kuyruklar oluştuğu bildiriliyor. Bir vatandaş, "Eskiden bu ambalajları çöpe atıyorduk. Şimdi hem doğaya katkı sağlıyoruz hem de cebimize bir miktar para giriyor. Harika bir uygulama" ifadelerini kullandı.
Uygulamanın geleceği
DOA sistemi, 2026 yılı itibarıyla tüm Türkiye'de zorunlu hale getirilecek. Bu süreçte belediyeler, market zincirleri ve üreticilerle iş birliği yapılarak iade noktalarının sayısı artırılacak. Ayrıca mobil uygulamalar aracılığıyla kullanıcıların biriktirdiği puanları çeşitli hizmetlerde kullanabilmesi için çalışmalar sürüyor. Sıfır Atık Vakfı yetkilileri, "Amacımız atıkları sıfırlamak ve döngüsel ekonomiye katkı sağlamak" diyor.
Sonuç olarak, DOA sistemi vatandaşların çevre bilincini ekonomik teşviklerle birleştiren başarılı bir model olarak öne çıkıyor. İlk 10 günde elde edilen 18,7 milyon TL'lik tasarruf, bu modelin potansiyelini gözler önüne seriyor. Türkiye'nin sıfır atık hedeflerine ulaşmasında kararlılıkla sürdürülen bu uygulama, diğer ülkelere de örnek teşkil edebilir.
