Türk Boğazları'nın statüsünü belirleyen Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin 90. yıl dönümünde Dışişleri Bakanlığı tarafından yazılı bir açıklama yapıldı. Bakanlık, sözleşmenin 1936'dan bu yana tarafsızlık, şeffaflık ve titizlik ilkeleriyle uygulandığını vurgulayarak, Türkiye'nin bu konudaki kararlılığının aynen süreceğini duyurdu. Açıklamada, Montrö Sözleşmesi'nin bölgesel ve küresel barışa yaptığı katkıya da dikkat çekildi.
Montrö Sözleşmesi'nin önemi ve tarihçesi
20 Temmuz 1936'da imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi, Türkiye'ye Boğazlar üzerinde tam egemenlik ve kontrol hakkı tanırken, geçiş rejimini uluslararası hukuk çerçevesinde düzenlemektedir. Sözleşme, barış zamanında ticari gemilere tam serbesti, savaş gemilerine ise belirli kısıtlamalar getirir. Özellikle Karadeniz'e kıyıdaş olmayan devletlerin savaş gemilerinin geçişi sınırlandırılmıştır. Bu düzenlemeler, Türkiye'nin stratejik konumunu güçlendirirken, bölgedeki güç dengesini de korumaktadır.
Dışişleri Bakanlığı açıklamasında, sözleşmenin 90 yıldır başarıyla uygulandığı ve uluslararası sularda güvenliği sağladığı belirtildi. Bakanlık, "Montrö Boğazlar Sözleşmesi, uluslararası hukukun temel metinlerinden biri olarak kalmaya devam edecektir. Türkiye, bu sözleşmeden doğan hak ve sorumlulukları aynı kararlılıkla sürdürecektir" ifadelerine yer verdi.
Güncel gelişmeler ve küresel etkiler
Rusya-Ukrayna savaşı gibi son dönemde yaşanan krizler, Montrö Sözleşmesi'nin önemini bir kez daha gündeme taşıdı. Sözleşme sayesinde Türkiye, savaş gemilerinin Boğazlar'dan geçişini savaş zamanlarında sınırlandırabilmekte ve bu sayede çatışmaların yayılmasını engelleyebilmektedir. Nitekim 2022 yılından itibaren Türkiye, Montrö uyarınca Rusya ve Ukrayna savaş gemilerinin geçişini sınırlandırarak krizin büyümesini önlemiştir.
Dışişleri Bakanlığı, sözleşmenin aynı zamanda çevresel ve güvenlik risklerine karşı da bir kalkan olduğunu belirtti. Boğazların dar ve hassas yapısı, geçişlerin dikkatle yönetilmesini gerektiriyor. Bu kapsamda Türkiye, Montrö'nün kendisine verdiği yetkilerle deniz trafiğini düzenlemekte ve olası kazaları önlemektedir.
Uluslararası toplumdan da sözleşmeye yönelik destek mesajları geliyor. ABD, İngiltere ve AB gibi ülkeler, Montrö Sözleşmesi'nin bölgesel istikrar ve deniz güvenliği için kritik olduğunu daha önceki açıklamalarında vurgulamıştı. Türkiye'nin sözleşmeyi uygulamadaki kararlılığı, uluslararası arenada takdirle karşılanıyor.
Dışişleri Bakanlığı'nın 90. yıl mesajı, Türkiye'nin Boğazlar üzerindeki egemenlik haklarını ve uluslararası hukuka bağlılığını teyit etmesi açısından önem taşıyor. Sözleşmenin gelecekte de aynı titizlikle uygulanacağının duyurulması, bölgesel güvenlik kaygıları olan ülkeler için de güvence oluşturuyor.
Türkiye'nin Montrö Sözleşmesi'ne bağlılığı, aynı zamanda bağımsız dış politika anlayışının bir göstergesi olarak değerlendirilebilir. Ancak uluslararası sistemdeki değişimler ve yeni tehditler, zaman zaman sözleşmenin güncellenmesi tartışmalarını da beraberinde getiriyor. Bu tartışmalara rağmen Türkiye, sözleşmenin mevcut haliyle bölgesel istikrara en iyi şekilde hizmet ettiğini savunmaktadır.
