Türkiye'de yerli ve milli televizyon kanalları ile dijital yayın platformları arasındaki rekabet, denetim ve yükümlülük eşitsizliği nedeniyle giderek çarpık bir hal alıyor. Milyonlarca kullanıcıya ulaşan dijital platformlar, RTÜK denetiminden muaf tutulurken vergi avantajlarından yararlanıyor; bu durum geleneksel medyayı zor durumda bırakıyor. Uzmanlar, dijital içeriklerdeki şiddet, cinsellik ve uyuşturucu özendirici unsurların denetimsiz kaldığına dikkat çekerek acil düzenleme çağrısı yapıyor.
Eşitsiz Rekabet ve Denetim Körlüğü
Geleneksel televizyon kanalları, RTÜK'ün sıkı yayın ilkelerine, reklam sınırlamalarına ve içerik denetimine tabiyken, dijital platformlar (Netflix, YouTube, TikTok gibi) bu kuralların neredeyse tamamından muaf durumda. Bu durum, içerik üreticileri ve reklam verenler açısından ciddi bir adaletsizlik yaratıyor. Örneğin, bir televizyon kanalı içeriklerinde uygulanan müstehcenlik sınırları nedeniyle kısıtlanırken, dijital platformlar her türlü içeriği yayınlayabiliyor.
Vergi tarafında da durum farklı değil. Televizyon kanalları yüzde 15 ila 20 arasında değişen reklam vergileri öderken, dijital platformlar genellikle düşük vergi oranlarına tabi veya vergi avantajlarına sahip. Özellikle yurt dışı merkezli platformlar, Türkiye'deki vergi yükümlülüklerini asgari düzeyde tutarak yerli oyuncularla eşit olmayan bir rekabet ortamı oluşturuyor.
Denetimsiz İçerik: Toplum Sağlığı Tehdidi
Dijital platformlarda yayınlanan içeriklerdeki denetim eksikliği, özellikle çocuklar ve gençler üzerinde olumsuz etkiler yaratıyor. Şiddet, cinsellik ve uyuşturucu özendirici içerikler, özellikle YouTube ve TikTok gibi platformlarda sıkça yer alıyor ve bu içerikler herhangi bir yaş sınırlaması veya uyarı olmadan erişilebilir durumda. Aileler, çocuklarının bu içeriklere maruz kalmasından endişe duyuyor.
RTÜK'ün yetkileri bugün itibarıyla internet yayınlarını kapsamıyor. 2018'de çıkarılan düzenlemeyle RTÜK'ün internet yayınlarına müdahale yetkisi genişletilmişti, ancak uygulamada ciddi eksikler var. Örneğin, RTÜK'ün internet sitesinden yapılan yayınlar için lisanslama zorunluluğu getirilse de, binlerce platform bu lisansı almaktan kaçınıyor ve yaptırımların yetersiz olması nedeniyle yayınlarına devam ediyor.
Sektör Temsilcilerinden Tepki
Türkiye Radyo Televizyon Kurumu ve özel televizyon kanallarının yöneticileri, bu eşitsizliğin sektörü olumsuz etkilediğini dile getiriyor. Bir televizyon yöneticisi, "Biz aynı içeriği yayınlayabilmek için günlerce hukuki süreçlerle uğraşıyoruz, onlar hiçbir denetime tabi olmadan istediklerini ortaya koyuyorlar. Bu şekilde rekabet edilmez" ifadelerini kullandı. Reklam verenler de dijital platformlara yönelerek geleneksel medyanın gelirlerini de erozyona uğratıyor.
Öte yandan, dijital platformların sansürsüz yayın anlayışının ifade özgürlüğü açısından değerli olduğunu savunanlar da var. Ancak bu özgürlüğün, toplumsal sorumluluk ve yasal çerçevelerle dengelenmesi gerektiğini belirten uzmanlar, özellikle çocukların korunması için katı kurallar getirilmesi gerektiğini vurguluyor.
Çözüm Önerileri: Yeni Düzenleme Şart
Uzmanlar, dijital platformların RTÜK denetimine alınması, vergi eşitliğinin sağlanması ve içerik standartlarının belirlenmesi için kapsamlı bir yasal düzenleme yapılması gerektiğini ifade ediyor. Ayrıca, uluslararası platformlara Türkiye'de tüzel kişilik edinme ve yerel içerik üretme zorunluluğu getirilmesi öneriliyor. Böylece hem istihdam artacak hem de yerli yapımlar desteklenecek.
RTÜK'ün internet yayınları konusunda yetkilerini artıracak girişimlerin geçtiğimiz yıllarda TBMM gündemine gelmesine rağmen sonuçlanmadığı biliniyor. Sivil toplum kuruluşları ve medya dernekleri, konunun takipçisi olmaya devam ediyor. Dijital çağda medya sektörünün sürdürülebilirliği için bu düzenlemelerin kaçınılmaz olduğu belirtiliyor.
Sonuç olarak, dijital platformların denetimsizliği ve vergi avantajları, yerli medyanın rekabet gücünü düşürürken, toplumsal değerleri de tehdit ediyor. Bu alanda atılacak adımlar, hem ekonomik adaleti sağlayacak hem de içerik kalitesini artıracaktır. Beklenti, hükümetin bu konuda somut bir yasa tasarısı hazırlaması ve TBMM'den geçirmesidir.
