Pek çok kişi cildindeki küçük bir pürüzü düzeltme isteğiyle başlayıp saatler süren aynaya bakma, koparma, kanatma ve kapatma döngüsü yaşıyor. Akne ya da egzama sanılsa da aslında bu durum dermatillomani, yani deri yolma bozukluğu olarak adlandırılıyor. Kişinin cildini tekrar tekrar didiklemesini durdurmakta zorlandığı, psikolojik yönü güçlü bir rahatsızlık olan dermatillomani, ciltte kalıcı hasarlara yol açabiliyor.
Deri yolma bozukluğu nedir?
Dermatillomani, obsesif-kompulsif spektrum bozuklukları arasında yer alan bir dürtü kontrol bozukluğudur. Birey, cildindeki kabuk, sivilce, kuru deri gibi oluşumları sıkma, koparma veya kesme gibi davranışlar sergiler. Bu davranışlar genellikle stres, kaygı veya can sıkıntısı gibi duygusal durumlarla tetiklenir. Kişi, kısa süreli bir rahatlama hissetse de ardından suçluluk, utanç ve ciltteki hasar nedeniyle daha fazla sıkıntı yaşar.
Belirtileri nelerdir?
Davranışsal belirtiler
- Saatlerce cildi inceleme
- Küçük kusurları düzeltmek için tekrarlayan girişimler
- Yara kabuklarını koparma
- Sağlıklı cildi bile didikleme
- Makas, cımbız, iğne gibi aletler kullanma
Fiziksel belirtiler
- Ciltte yara, kabuk ve yara izleri
- Kanama ve enfeksiyon
- Bölgesel renk değişiklikleri
- Kalıcı çukur veya doku kaybı
Psikolojik belirtiler
- Davranışın kontrol edilememesi
- Sosyal ortamlardan kaçınma
- Yara izlerini kıyafet veya makyajla gizleme
- Yoğun suçluluk ve utanç
Kimlerde görülür?
Deri yolma bozukluğu her yaşta ortaya çıkabilmekle birlikte en sık ergenlik döneminde başlar. Kadınlarda daha yaygın olduğu düşünülmektedir. Tetikleyici faktörler arasında ailede benzer bozuklukların bulunması, mükemmeliyetçi kişilik yapısı, anksiyete ve depresyon yer alır. Ayrıca travma, saplantılı düşünceler ve dürtü kontrol zorluğu da riski artırır.
Tedavi seçenekleri
Dermatillomani genellikle tedavi edilebilir bir durumdur. En etkili tedavi yöntemlerinden biri bilişsel davranışçı terapidir. Terapide, bireyin tetikleyicileri tanıması, davranışı farklı bir alışkanlıkla değiştirmesi (örneğin, cildi sıkmak yerine top sıkma), stresle başa çıkma teknikleri öğrenmesi hedeflenir. Bazı durumlarda antidepresan gibi ilaçlar da doktor kontrolünde kullanılabilir. Cilt bakımı ve yara izi tedavileri için dermatolog desteği önemlidir. Ayrıca destek grupları, kişinin yalnız olmadığını hissetmesini sağlayarak iyileşmeyi hızlandırabilir.
Profesyonel yardım ne zaman alınmalı?
Cilt yolma davranışı kontrol edilemez boyutlara ulaştığında, günlük işlevselliği etkilediğinde, fiziksel hasar oluşturduğunda veya duygusal sıkıntıya yol açtığında mutlaka bir ruh sağlığı uzmanına başvurulmalıdır. Erken müdahale, kalıcı hasarları ve bozukluğun kronikleşmesini önleyebilir.
Deri yolma bozukluğu toplumda sık görülmesine rağmen yeterince bilinmemekte ve çoğu zaman utanç nedeniyle saklanmaktadır. Oysa bu rahatsızlık, tıpkı diğer sağlık sorunları gibi tedavi gerektiren bir durumdur. Cilt sorunlarının sadece dermatolojik değil, psikolojik boyutunun da olabileceği unutulmamalı; hastalar damgalanmaktan korkmadan yardım arayışına girmelidir.
