1 Temmuz 2026 itibarıyla Türkiye genelinde zorunlu hale getirilecek Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) sistemi kapsamında, market ve restoranlara iade makineleri yerleştirilecek. Vatandaşlar, cam, plastik ve metal ambalajları bu makinelere atarak depozito bedelini ATM'lerden nakit olarak çekebilecek. Uygulamanın amacı, geri dönüşüm oranını artırmak ve çevre kirliliğini azaltmak. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülen proje, 81 ilde eş zamanlı başlayacak.
Sistem nasıl işleyecek?
Depozito uygulamasına tabi ambalajlar, üzerinde özel bir barkod ve depozito logosu taşıyacak. Tüketiciler, satın aldıkları ürünlerin ambalajlarını kullanımdan sonra market girişlerinde, restoranlarda veya belirlenen toplama noktalarında bulunan iade makinelerine atacak. Her bir ambalaj için belirlenen depozito bedeli (örneğin 25 kuruş) makine tarafından kaydedilecek. Kullanıcı, makineden aldığı fişle veya doğrudan banka hesabına tanımlı bir kodla anlaşmalı bankaların ATM'lerinden parasını çekebilecek. Sistem, kapsam dâhilindeki tüm ambalajlar için geçerli olacak.
İlk etapta pet şişeler, cam şişeler, alüminyum kutular ve belirli plastik ambalajlar sisteme dâhil edilecek. Zamanla kapsamın genişletilmesi planlanıyor. Bakanlık, uygulamayla yılda 200 bin ton atığın geri dönüştürülmesini hedefliyor. Ayrıca, depozito bedeli olmayan ambalajlar için farklı bir toplama sistemi devam edecek.
Hazırlıklar ve altyapı
Yerel yönetimler, market zincirleri ve atık yönetimi firmalarıyla ortak yürütülen proje kapsamında, şu ana kadar 10 bin iade makinesinin siparişi verildi. Makinelerin büyük kısmı yerli üretim olacak. Geçiş sürecinde vatandaşları bilgilendirmek amacıyla kamu spotları ve broşürler hazırlanıyor. Bakanlık yetkilileri, uygulamanın ilk yılında pilot bölgelerde test edileceğini, ardından tüm ülkeye yaygınlaştırılacağını belirtti. Sistemin teknik altyapısı, TÜBİTAK ve Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın desteğiyle geliştirilen bir yazılım platformu üzerinden yönetilecek. Platform, her bir iade işlemini anlık izleyerek geri dönüşüm oranlarını raporlayacak.
Depozito uygulaması, Avrupa Birliği'nin Sıfır Atık hedefleriyle uyumlu olarak tasarlandı. Türkiye, 2025 itibarıyla AB ülkelerinde zorunlu hale gelen depozito sistemine benzer bir modeli hayata geçirmiş olacak. Ekonomik olarak ise, sistemin yıllık 5 milyar TL tasarruf sağlaması bekleniyor. Bu tasarruf, çöp toplama maliyetlerinin düşmesi, ham madde ithalatının azalması ve yeni iş imkânlarının yaratılması gibi kalemlerden kaynaklanacak.
Değerlendirme
Depozito uygulaması, Türkiye'nin sıfır atık hedefleri doğrultusunda atılmış somut bir adım olarak değerlendirilebilir. Ancak başarı, vatandaşların sisteme adaptasyonu ve altyapının sorunsuz işlemesine bağlı. Benzer uygulamalarda görüldüğü gibi, makinelerin bakımı, doluluk oranlarının yönetimi ve olası suiistimallerin önlenmesi kritik önem taşıyor. Türkiye'nin geri dönüşüm kültürünü geliştirmesi açısından bu sistem, önemli bir fırsat sunuyor.
