Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın 1 Temmuz itibarıyla Türkiye genelinde uygulamaya aldığı Depozito İade Sistemi (DOA), henüz yürürlüğe girerken fırsatçıları harekete geçirdi. Sistem kapsamında geri dönüşümü teşvik etmek amacıyla plastik, cam ve alüminyum ambalajlı içecek ürünlerinde depozito ücreti alınmaya başlanmasının ardından, bazı market ve üreticiler ürün fiyatlarına zam yaptı. Tüketici dernekleri, bu artışların depozito bedeliyle ilgisi olmadığını ve fırsatçılık yapıldığını belirtti. Bakanlık ise konuyla ilgili denetimlere başladığını duyurdu.
DOA sistemi nasıl işliyor?
Depozito İade Sistemi, 1 Temmuz 2024 itibarıyla belirli içecek ambalajlarında uygulanmaya başlandı. Sisteme göre, plastik, cam ve alüminyum ambalajlı ürünlerin fiyatına 25 kuruş ile 50 kuruş arasında değişen bir depozito bedeli ekleniyor. Tüketici, bu ambalajı iade ettiğinde depozito ücretini geri alıyor. Uygulamanın amacı, geri dönüşüm oranını artırmak ve çevre kirliliğini azaltmak. Ancak sistemin hemen ardından bazı ürünlerde 1-2 TL arasında zam görülmesi, tüketicilerin tepkisine yol açtı.
Zamlar ve tüketici tepkileri
İstanbul, Ankara ve İzmir başta olmak üzere birçok şehirde tüketiciler, depozito bedeli dışında da artış olduğunu bildirdi. Örneğin, bir litre meşrubatın fiyatı 15 TL'den 17 TL'ye yükseldi. Tüketici Dernekleri Federasyonu Başkanı, "Depozito bedeli en fazla 50 kuruşken, ürünlere 2 TL zam yapılması kabul edilemez. Bu açık bir fırsatçılık" dedi. Sosyal medyada da kullanıcılar, fiyat artışlarını fotoğraflayarak paylaştı ve "DOA zam demek mi?" etiketiyle tepki gösterdi.
Bakanlıktan denetim açıklaması
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, zam iddiaları üzerine yazılı bir açıklama yaptı. Açıklamada, "Depozito bedelinin ürün fiyatına yansıtılması zorunludur ancak bunun dışında herhangi bir artış yapılması hukuka aykırıdır. Denetim ekiplerimiz sahada incelemelere başlamıştır" ifadelerine yer verildi. Bakanlık, tüketicilerin şikayetlerini ALO 181 hattına bildirebileceğini duyurdu.
Piyasa ve gelecek adımlar
Ekonomistler, depozito sisteminin enflasyonist bir etki yaratmaması için sıkı denetim şart olduğunu vurguluyor. Uzmanlar, "Benzer uygulamalar Avrupa'da başarıyla yürütülüyor ancak orada fiyat kontrolleri daha etkin. Türkiye'de fırsatçılıkla mücadele için cezai yaptırımlar caydırıcı olmalı" değerlendirmesinde bulundu. Bu arada, bazı zincir marketler depozito bedeli dışında zam yapmadıklarını açıkladı. Sistemin yaygınlaşması ve tüketici alışkanlıklarının değişmesiyle birlikte, fiyat artışlarının önlenebileceği belirtiliyor. Ancak kısa vadede, fırsatçılara karşı tüketicilerin bilinçli olması gerekiyor. Bakanlık, önümüzdeki günlerde yeni düzenlemeler yapabileceğinin sinyalini verdi.
