Dünya genelinde deniz seviyelerindeki yükseliş son yıllarda giderek hızlanırken, bilim insanları bu değişimin arkasındaki en büyük etkeni daha net ortaya koydu. Yeni bir araştırmaya göre, kamuoyunda yaygın olarak düşünüldüğü gibi yalnızca buzulların erimesi değil, ısınan okyanusların genişlemesi de bu yükselişte başrol oynuyor. Araştırmacılar, 1993-2020 yılları arasında deniz seviyesinde gözlenen artışın yüzde 57'sinin okyanusların termal genişlemesinden kaynaklandığını tespit etti. Geriye kalan kısım ise buzulların ve buz tabakalarının erimesi ile kara su rezervlerindeki değişimlerden oluşuyor. Bu bulgular, küresel ısınmanın denizler üzerindeki etkisini anlamak için kritik öneme sahip.
Termal genişleme nedir ve neden önemli?
Termal genişleme, suyun ısındıkça hacminin artması anlamına geliyor. Okyanuslar atmosferdeki sera gazlarının artışı nedeniyle giderek ısınırken, bu durum su moleküllerinin daha fazla yer kaplamasına yol açıyor. IPCC'nin son raporlarında, okyanusların son 50 yılda biriktirdiği ısı miktarının daha önce tahmin edilenden çok daha fazla olduğu belirtiliyor. Bu ısınma, sadece deniz seviyesini yükseltmekle kalmıyor, aynı zamanda deniz ekosistemlerini de tehdit ediyor. Mercan ağartma olayları, balık göçleri ve okyanus asitlenmesi gibi sorunlar tetikleniyor. Araştırmacılar, özellikle Hint Okyanusu ve batı Pasifik'teki sıcaklık artışlarının termal genişlemeyi hızlandırdığını vurguluyor. Bu bölgelerde deniz seviyesi yükselişi küresel ortalamanın üzerinde seyrediyor.
Buzulların erimesi hala büyük bir tehdit
Termal genişleme en büyük paya sahip olsa da buzulların ve buz tabakalarının erimesi de deniz seviyesi yükselişinde önemli bir faktör olmaya devam ediyor. Grönland ve Antarktika'daki buz tabakaları her yıl milyarlarca ton buz kaybediyor. Özellikle Grönland'da yüzey erimesi ve buzul akış hızındaki artış dikkat çekiyor. 2010-2020 arasında Grönland her yıl ortalama 260 milyar ton buz kaybetti. Bu miktar, termal genişlemeden sonra deniz seviyesine en büyük katkıyı sağlıyor. Antarktika'da ise batı kıyılarındaki buzullar daha hızlı erirken, doğu kısmı kısmen daha stabil. Ancak bilim insanları, sıcaklık artışının devam etmesi halinde her iki kutuptaki buz kaybının daha da hızlanacağı konusunda uyarıyor.
Deniz seviyesinin yükselmesi kıyı bölgelerinde erozyon, tuzlanma ve sel riskini artırıyor. Alçak ada ülkeleri ve delta bölgeleri, örneğin Bangladeş ve Maldivler, en fazla tehdit altında olan yerler arasında. Türkiye'de ise özellikle Muğla, Aydın, Adana ve İstanbul gibi kıyı kentlerinde gelecekte daha sık sel olayları yaşanabileceği öngörülüyor. Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) emisyonların azaltılmaması durumunda, yüzyıl sonuna kadar deniz seviyesinin 1 metreye kadar yükselebileceğini tahmin ediyor. Bu durum, küresel ölçekte milyonlarca insanın yer değiştirmesine neden olabilir.
Bilim insanları, deniz seviyesinin yükselmesiyle mücadelede en etkili yolun karbon emisyonlarını azaltmak ve yenilenebilir enerjiye geçişi hızlandırmak olduğunu belirtiyor. Ayrıca kıyı bölgelerinde uyum stratejileri geliştirilmesi, örneğin setler inşa edilmesi ve doğal bariyerlerin korunması da önem taşıyor. Uzun vadede, okyanus asitlenmesi ve sıcaklık artışının etkilerinin ancak küresel iş birliği ile sınırlandırılabileceği vurgulanıyor. Bu noktada, bireysel olarak enerji tasarrufu yapmak, toplu taşıma kullanmak ve karbon ayak izini azaltmak da atılabilecek somut adımlar arasında. Deniz seviyesi yükselişi, yalnızca bilim insanlarını değil, tüm insanlığı ilgilendiren bir sorun olarak önümüzde duruyor.
