Cumhuriyet tarihinin en kanlı isyanlarından biri olan Şeyh Sait İsyanı (1925) sırasında, Doğu Anadolu'da görev yapan öğretmen Mehmet Zeki Dündaralp, Lice'de isyancılar tarafından vahşice katledildi. O günlerde genç Cumhuriyet'in eğitim seferberliği kapsamında köy köy dolaşarak halkı aydınlatan Dündaralp, Harf Devrimi öncesinde bile okuma yazma seferberliğinin simge isimlerinden biriydi. Onun fedakarlığı, bugün hâlâ resmi tarihin derinliklerinde unutulmuş durumda.
Şeyh Sait İsyanı ve Kayıp Şehitler
1925 yılında patlak veren Şeyh Sait İsyanı, Cumhuriyet'in henüz ilk yıllarında rejime karşı en büyük meydan okumalardan biriydi. İsyancılar, sadece askeri birliklere değil, aynı zamanda Cumhuriyet'in temel değerlerini benimsemiş sivil memurlara ve öğretmenlere de saldırdı. Dündaralp, Lice'nin küçük bir köyünde öğretmenlik yaparken, isyancılar tarafından yakalanarak vahşice öldürüldü. Onun ölümü, bölgedeki diğer şehit öğretmenler gibi, uzun yıllar boyunca aileleri dışında çok az kişi tarafından bilindi.
Mehmet Zeki Dündaralp Kimdir?
Mehmet Zeki Dündaralp, 1900'lerin başında İstanbul'da doğdu. Öğretmen okulundan mezun olduktan sonra, genç Cumhuriyet'in eğitim seferberliği kapsamında Doğu Anadolu'ya atandı. O dönemde bölgedeki okullaşma oranı yok denecek kadar azdı ve öğretmenler hem eğitimci hem de Cumhuriyet'in kültür elçisi olarak görev yapıyordu. Dündaralp, Lice'ye atandıktan sonra kısa sürede köy halkının sevgisini kazandı. Ancak isyanın başlamasıyla birlikte, onun için kader anı gelmişti.
İsyancıların Hedefindeki Öğretmenler
Şeyh Sait İsyanı, sadece askeri bir ayaklanma değil, aynı zamanda Cumhuriyet'in modernleşme projesine karşı bir başkaldırıydı. Bu nedenle, isyancılar özellikle öğretmenleri hedef aldı. Dündaralp de bu hedeflerden biriydi. 1925 yılının Nisan ayında, Lice'de okulda ders verirken baskına uğradı ve isyancılar tarafından kaçırıldı. Birkaç gün sonra cesedi, köyün dışında vahşice işkence görmüş halde bulundu. Olay, o dönemde bölgedeki diğer öğretmenler arasında büyük bir korku ve üzüntü yarattı.
Unutulmuş Bir Kahramanlık
Mehmet Zeki Dündaralp'ın şehit edilmesinin ardından, onun fedakarlığı resmi tarihte yerini tam olarak alamadı. Cumhuriyet'in ilk yıllarında yaşanan bu tür olaylar, genellikle askeri şehitler üzerinden anlatılırken, sivil şehitlerin isimleri unutuldu. Ancak Dündaralp gibi öğretmenler, Cumhuriyet'in aydınlanma mücadelesinin en ön saflarında yer almış ve bedelini canlarıyla ödemişti.
Bugünkü Anma Çalışmaları
Son yıllarda bazı tarihçiler ve sivil toplum kuruluşları, bu tür unutulmuş şehitlerin isimlerini gün yüzüne çıkarmak için çalışmalar yürütüyor. Lice'de Mehmet Zeki Dündaralp için bir anma plaketi konulması yönünde talepler var. Ailesinin torunları, onun mezarını bulmak ve bir anıt dikmek için girişimlerde bulunuyor. Ancak bugüne kadar resmi bir adım atılmış değil.
Mehmet Zeki Dündaralp'ın hikayesi, Cumhuriyet'in kuruluş yıllarındaki zorlu mücadeleyi ve bu uğurda verilen canları hatırlatması açısından büyük önem taşıyor. Tarihin tozlu sayfaları arasında kalan bu tür kahramanlıklar, gelecek nesillere aktarılmayı bekliyor.
