Yalnızlık, akran zorbalığı veya anlaşılmama duygusu yaşayan çocuklar ve gençler, duygusal boşluklarını doldurmak için giderek daha fazla yapay zeka destekli sohbet botlarına yöneliyor. Prof. Dr. Vesile Alkan Korkmaz, bu durumu “dijital sığınak” olarak adlandırarak, sohbet botlarının çocukları kısa süreliğine rahatlatsa da uzun vadede dayanıklılık ve empati becerilerinden uzaklaştırdığını belirtiyor. Uzmanlar, ebeveynleri ve eğitimcileri bu yeni tehlikeye karşı dikkatli olmaya çağırıyor.
Dijital sığınak nedir, neden ortaya çıkıyor?
Prof. Dr. Vesile Alkan Korkmaz’a göre dijital sığınak, çocukların ve gençlerin gerçek hayatta yaşadıkları olumsuzluklardan kaçmak için yapay zeka tabanlı sohbet uygulamalarına sığınması anlamına geliyor. Özellikle ergenlik döneminde akran ilişkilerinde sorun yaşayan, zorbalığa maruz kalan veya aile içinde kendini ifade edemeyen bireyler, bu botlarda koşulsuz kabul gördüklerini hissediyor. Sohbet botları, kullanıcıya yargılamadan yanıt verdiği için çocuklar bu sanal ortamda güvenli bir liman bulduklarını düşünüyor. Ancak bu durum, gerçek sosyal ilişkilerden kopmayı da beraberinde getiriyor.
Korkmaz, “Çocuklar sohbet botlarına yöneldiğinde anlık bir rahatlama yaşıyor. Ancak bu rahatlama, sorunların üstünü örtmekten öteye geçmiyor. Uzun vadede çocuklar, zorluklarla baş etme becerilerini geliştiremiyor ve empati kurma yetenekleri köreliyor” diyor. Dijital sığınağın en büyük riski, çocuğun gerçek dünyada yaşadığı sorunları çözmek yerine kaçmayı öğrenmesi olarak gösteriliyor.
Uzmanlar ne öneriyor?
Prof. Dr. Korkmaz, ebeveynlere ve öğretmenlere önemli görevler düştüğünü vurguluyor. Çocukların dijital platformlarda geçirdiği zamanın kontrol edilmesi, sohbet botlarıyla olan etkileşimlerinin takip edilmesi ve açık iletişim kanallarının açık tutulması gerekiyor. Ayrıca, çocuklara yapay zekanın sınırlarını ve gerçek insan ilişkilerinin değerini anlatmak da kritik önem taşıyor. Korkmaz, “Sohbet botları bir arkadaş değildir, bir araçtır. Çocuklarımıza bu ayrımı öğretmeliyiz” ifadelerini kullanıyor.
Okullarda da rehberlik servislerinin bu konuda farkındalık oluşturması gerektiğini belirten uzmanlar, akran zorbalığına maruz kalan çocukların öncelikle tespit edilmesi ve desteklenmesi gerektiğini söylüyor. Aksi halde, dijital sığınak sorunu daha da derinleşebilir.
Teknoloji ve çocuk psikolojisi
Son yıllarda yapay zeka sohbet botlarının kullanımı hızla artıyor. Özellikle pandemi sonrasında çocukların ekran başında geçirdiği süre uzadı ve sanal ortamlara olan bağımlılık arttı. Uzmanlar, bu durumun çocuk psikolojisi üzerindeki etkilerini araştırmaya devam ediyor. Prof. Dr. Korkmaz’ın görüşleri, bu tartışmalara önemli bir katkı sunuyor: Dijital sığınak, çocukların duygusal gelişimini olumsuz etkiliyor ve onları gerçek dünyadan koparıyor.
Öte yandan, bazı teknoloji şirketleri çocuklara yönelik güvenli sohbet botları geliştirme çabasında. Ancak bu botların da sınırları ve riskleri bulunuyor. Ailelerin ve eğitimcilerin, çocukların dijital dünyadaki deneyimlerini yakından izlemesi ve gerektiğinde profesyonel destek alması öneriliyor.
Bağımsız değerlendirme
Dijital sığınak olgusu, modern çağın getirdiği yalnızlık ve sosyal izolasyon sorunlarının bir yansıması olarak görülebilir. Çocukların sohbet botlarına yönelmesi, aslında gerçek hayatta ihtiyaç duydukları duygusal desteği bulamadıklarının bir göstergesi. Bu nedenle, sorunun çözümü sadece teknolojiyi kısıtlamak değil, aynı zamanda çocuklara sağlıklı sosyal ortamlar sunmak ve duygusal dayanıklılıklarını güçlendirmekten geçiyor. Ailelere, öğretmenlere ve topluma düşen görev, çocukların dijital dünyada kaybolmasını engellemek için bilinçli bir rehberlik sağlamak.
